Niedotlenienie płodu i noworodka



Opublikowano : 2005-12-27 (97350 odsłon)

        Bardzo ważny dla rozwoju dziecka jest czas , kiedy jeszcze jest w brzuchu mamy lub przy porodzie. Najczęstsze ryzyko stwarza centralny układ nerwowy. To właśnie on "steruje" innymi częściami ludzkiego organizmu. Bardzo często dochodzi do niedotlenienia, co w konsekwencji prowadzi do obumarcia komórek nerwowych i do zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego.

        Mózg "zarządza" w pewnym sensie całym organizmem. Wszelkie uszkodzenia czy nieprawidłowości mają swoje konsekwencję. Zaliczają się do nich opóźnienie w rozwoju, często spotyka się różne odruchy prymitywne. Uszkodzenia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego następują po około 4 miesiącu ciąży na skutek niedotlenienia. Niedostateczna ilość dostarczanego płodowi tlenu może prowadzić do uszkodzenia naczyń układu nerwowego, a w konsekwencji do krwawień do mózgu płodu.
        
Do czynników, które ograniczają dostęp tlenu dla płodu zalicza się m.in. nieprawidłową wymianę tlenu na skutek zaburzenia krążenia, krwawienia ciężarnej, za małą ilość czerwonych krwinek, zatrucie tlenkiem węgla.
        
Do ograniczenia wymiany gazowej może też dojść na skutek niewydolności łożyska, do czego przyczynia się nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zatrucie ciążowe. Są to jedne z najczęstszych czynników, które powodują niedrożność naczyń łożyskowych. Często komplikacje związane łożyskiem występują u kobiet, które dość późno mają pierwsze dziecko. Niewydolność łożyska to jedna z najczęstszych przyczyn za małej ilości tlenu. Szacuje się, że 2/3 wszystkich przypadków niedotlenienia powstają właśnie na skutek komplikacji związanych z łożyskiem.
        
Niedotlenienie może nastąpić na skutek nieprawidłowości związanych z pępowiną. Zdarza się, że jest ona zbyt długa. Powoduje to niedrożność naczyń pępowinowych. Bywa też tak, że pępowina wypada, zbytni się plącze, co może doprowadzić nawet do tego, że będzie uciskała ciało płodu. Na szczęście takie przypadki zdarzają się stosunkowo rzadko. 
        
Najczęściej na zmiany na skutek niedotlenienia zachodzą w korze mózgowej, pniu mózgowym, mózgu. Niedotlenienie może doprowadzić do ogniskowego stwardnienia, dziurowatości mózgu, a czasem nawet do zaniku pewnych obszarów mózgu. 
        
Jedną z częstych przyczyn niedotlenienia płodu jest zatrucie ciążowe zwane EPH gestoza. Zatrucie to jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów nienarodzonego jeszcze dziecka. Często, choć nie kończy się zgonem ma groźne powikłania. Typowymi objawami są białkomocz, nadciśnienie tętnicze. Są one zauważalne w grupie około 8% kobiet w zaawansowanej ciąży. 
        
W skrajnych wypadkach gestoza może doprowadzić do rzucawki, podczas której występują drgawki, utrata świadomości, w konsekwencji prowadząca do śpiączki. Nie wiadomo, kiedy nastąpi drgawka może to być w okresie ciąży lub podczas porodu. Rzucawka jest jednak bardzo groźna dla przyszłego dziecka. Następuje wówczas skurcz naczyń, który w dużej mierze przyczynia się do niedotlenienia płodu. Szczególnie narażony jest w tym przypadku centralny układ nerwowy. Gestoza może tez doprowadzić do niewydolności krążenia krwi płodu. Możliwe jest też wystąpienie zamartwicy wewnątrzmacicznej, która w skrajnych przypadkach kończy się zgonem płodu.
        
Gestoza może mieć przykre konsekwencje. Jeżeli nawet nie doprowadzi do śmierci płodu, to może mieć wpływ na jego niedotlenienie. Warto pamiętać, że jeżeli matka cierpiała na zatrucie ciążowe, to nawet wtedy, kiedy poród obędzie się bez specjalnych komplikacji to i tak trzeba być czujnym. Zmiany często, są zauważalne po jakimś czasie. Zdarza się, że nieprawidłowości zauważone za późno mogą doprowadzić do nieodwracalnych zmian. W przypadku, gdy pewne zaburzenia wykryje się wcześniej możliwe jest przynajmniej ich częściowe skorygowanie. Szczególnie ważna jest tu współpraca pediatry z neurologiem. Zmiany, jakie się pojawiają występują najczęściej na skutek niedotlenienia. Nie można, więc ani na chwilę przestać być czujnym. 
        
Ciąża mogła się obyć bez zbytnich komplikacji, co nie znaczy, że nie trzeba być uważnym. Niedotlenienie pojawia się także tuz po przyjściu dziecka na świat. Taka sytuacja często jest stanem przejściowym i mija po pewnym czasie. Niestety zdarza się i tak, że jest przewlekła, a w konsekwencji prowadzi do uszkodzeń, zwłaszcza centralnego układu nerwowego.
        
Zazwyczaj występowanie niedotlenienia w okresie noworodkowym jest spowodowane nieprawidłowościami biochemicznymi występującymi w krwi tkankach, narządach. Najczęściej przyczyna takiego stanu rzeczy jest krótkotrwały lub przejściowy brak tlenu podczas ciąży lub porodu. 
        
Przyczyn niedotlenienie zarówno podczas ciąży jak i tuż po porodzie bywa wiele. Według badań dokonanych przez Hasasz- Jarzyńską przyczyny niewystarczającej ilości tlenu mogą być wtórne i pierwotne. Do pierwotnych zalicza się m.in. uszkodzenie ośrodka układu oddechowego. Może to nastąpić na skutek działania niektórych farmaceutyków bądź w konsekwencji krwawienia śródczaszkowego. Inną przyczyna zaliczana do pierwotnych jest niedojrzałość układu oddechowego lub układu nerwowego. Przyczyną niedojrzałości jest wcześniactwo. Trzeba pamiętać, że maluchy urodzone przedwcześnie bardziej od innych dzieci są narażone na zaburzenia. Należy, zatem kontrolować wszelkie zauważone zmiany, nieprawidłowości. Do innych pierwotnych przyczyn niedotlenienia zalicza się:

- wady wrodzone

- pozostałości w drogach oddechowych, jak np. wody płodowe

- wykrwawienie

        Według Hanasz ?Jarzyńskiej do wtórnych przyczyn niedotlenienia zalicza się: chorobę hemolityczną, zakażenie wewnątrzmaciczne, choroby genetyczne np. trisomie.

        Najgroźniejsza formą niedotlenienia jest Zespół Zamartwicy u noworodka, gdyż jest najczęstszą przyczyną zgonów. Do przyczyn, jakie wywołują zespół zamartwicy zalicza się:

- za małą ilość tlenu dostarczaną jeszcze podczas życia płodowego,

- zaburzenia w krążeniu, które w rezultacie prowadzą do tego, że tlen nie dopływa wszędzie gdzie powinien,

- za mała ilość czerwonych krwinek, które są odpowiedzialne za transport tlenu.

        Zamartwica może mieć róże nasilenie, a pomocne w jego określeniu jest skala Apgar. Wyróżnia się w niej 5 czynników: tętno, oddech, zabarwienie skóry, napięcie mięśniowe, reakcje obronne. Jeżeli dziecko rozwija się prawidłowo to za każdy tych czynników otrzymuje najwyższą skalę punktów, to znaczy 2, co w sumie daje 10 punktów. Noworodek, który uzyskał 10 punktów jest zdrowy i nie występuje u niego zespół zamartwicy. Zamartwicę o średnim stopniu natężenia stwierdza się, kiedy suma uzyskanych punktów w skali Apgar będzie się wahać pomiędzy 4-7 punktów, natomiast 0-3 punktów to oznaka, że mamy do czynienia z zamartwica ciężką.

        Skala Apgar jest dość ważnym badaniem, choć nie daje całkowitej pewności. Szacunkowo wynika, że ponad 20% dzieci, u których później wykryto porażanie mózgowe uzyskały ilość punktów, która jest uznawana za prawidłową lub w granicach normy.

        Noworodki z zespołem zamartwicy są blade. Mają ledwo wyczuwalne tętno, zaburzenia oddechu, niewyraźne uderzenia serca. Występuje u nich także czasowy bezdech i drgawki, a czasem drżenie rąk. Czasem noworodek krzyczy w sposób dość przeraźliwy, nazwany powszechnie jako ?krzyk mózgowy?. W miarę upływu czasu zaczynają się tworzyć odruchy patologiczne, prymitywne. Nie warto jednak czekać na pełne objawy świadczące o zaburzeniu. Jeżeli tylko powstaną podejrzenia na temat nieprawidłowego rozwoju to należy jak najszybciej rozpocząć rehabilitację.

        Niedotlenienie noworodka może wystąpić przy porodzie. Nierzadko zdarza się, że podczas przeciągającego się porodu dziecko może nie mieć wystarczającej ilości tlenu. Taka sytuacja może być też spowodowana nieprawidłowym ułożeniem płodu. Często stosuje się cesarskie cięcie, a zwłaszcza kiedy dziecko jest ułożone w sposób nieprawidłowy lub wtedy kiedy odkleja się łożysko. Ważne jest, żeby pamiętać, że jeżeli porodowi towarzyszyły jakieś komplikacje, to maluszek narażony jest na większe ryzyko zaburzeń, szczególnie o charakterze neurologicznym. 

        Najskuteczniejszą forma przeciwdziałania niedotlenieniu jest dostarczenie możliwie dużej ilości tlenu. Można też zastosować odpowiednie leki, które pobudzą ośrodek oddechowy. Ważne jest, aby dbać o odpowiednie nawilżenie pomieszczenia i strać się zapewnić jak najwięcej spokoju maleństwu. 
        
Niestety nie zawsze niedotlenienie można wyleczyć przez podawanie tlenu. Trzeba pamiętać, że brak tlenu niekorzystnie wpływa na ośrodkowy układ nerwowy. W rezultacie mogą występować różnego rodzaju zaburzenia, często ruchowe. Tym nieprawidłowościom należy jak najszybciej zapobiegać. W wieku przedszkolnym zaleca się prowadzić terapie psychologiczną. Dobrze jest uczyć maluszka za pomocą zabaw ruchowych. Taka metoda daje dużo lepsze rezultaty niż zwykła rehabilitacja.

 

© Urwis.pl
autor: Magdalena Waloszek

Bibliografia:
1.
Banaszek G., Rozwój niemowląt i jego zaburzenia a  rehabilitacja metodą Vojty, Bielsko Biała 2004
2. Michałowicz R., Mózgowe porażenie dziecięce, Warszawa 1993
3.
Michałowicz R. Wybarne zagdnienia z neurologii dziecięce, Warszawa 1971



Opublikowano : 2005-12-27 (97350 odsłon)
Komentarze :