Pierwsz? prób? nawi?zania werbalnego kontaktu z otoczeniem a zarazem pierwszym etapem rozwoju mowy jest krzyk. Około 2-3 miesi?ca życia pojawia się głużenie. W chwilach zadowolenia, dziecko wydaje dziwne, trudne do zinterpretowania dźwięki, zwykle gardłowe lub wargowe. W ten sposób dziecko nie?wiadomie ćwiczy koordynację ruchów, usprawniaj?c aparat artykulacyjny potrzebny w dalszych etapach rozwoju mowy. Pierwsze ?wiadome dźwięki, będ?ce prób? na?ladowania tych zasłyszanych w otoczeniu to gawożenie, pojawia się ono około 6 miesi?ca życia dziecka. Z dnia na dzień malec znacznie poszerza repertuar wydawanych dźwięków, a ł?cz?c spółgłoski z samogłoskami, wypowiada pierwsze ci?gi sylab, mog?ce sprawiać wrażenie wyrazów (?mamamama? ?bababababa?). Dziewięciomiesięczny niemowlak powinien już reagować na swoje imię a miesi?c lub dwa później po raz pierwszy zawołać mamę i tatę. Roczny maluch powinien umieć wypowiedzieć już około 4 – 5 słów. Dalszy rozwój mowy to wzbogacanie słownictwa i pojawienie się pierwszych zdań. Półtoraroczne dziecko wykorzystuje jeszcze w komunikacji równoważniki zdań, ale już pół roku później czyli na drugie urodziny, powinni?my móc usłyszeć pierwsze zdania naszej pociechy. Kolejnym etapem nie tylko w rozwoju mowy ale także w rozwoju społecznym, jest użycie zaimka ? ja ?  powinno to nast?pić u dwuipółletniego dziecka. Dziecko w wieku przedszkolnym swobodnie tworzy 4 – 5 wyrazowe zdania a zaaklimatyzowany przedszkolak opowie nam już co się działo w czasie zabawy.

Co jednak robić gdy nasze dziecko nie jest przykładem ksi?żkowego rozwoju mowy, chociaż poza tym, wła?ciwie w niczym nie odbiega od rówie?ników. Zdarza się przecież czasem tak, że dziecko, mimo że osi?gnęło już prawie wiek przedszkolny, to jedynymi wyrazami jakie można od niego usłyszeć s?: ?mama?, ?tata?, ?baba?, ?daj?, ?moje?, ?tak? i ?nie?. Zaczynamy się więc zastanawiać czy tak być powinno, dlaczego inne dwu i trzylatki potrafi? wyrazić słowami swoje potrzeby i czy to my zrobili?my co? nie tak, że nasze dziecko woli wskazywać ręk? niż mówić.

 Nie należy martwić się na zapas. Mniejsze niż półroczne opóźnienie w stosunku do tzw. standardów przy prawidłowych wynikach przesiewowego badania słuchu i reakcjach na dźwięki otoczenia, nie powinno budzić jeszcze naszego niepokoju. Natomiast kandydata do przedszkola, który nie umie powiedzieć jak ma na imię i posługuje się tylko kilkoma słowami należy konicznie poddać badaniu foniatrycznemu oraz diagnozie logopedycznej.

Stan taki jest stosunkowo często spotykany i dotyczy głównie dzieci 3 i 4 letnich Dzieci te mimo że dobrze słysz?, rozumiej?, prawidłowo wykonuj? polecenia, wła?ciwie wymawiaj? głoski a nawet sylaby, nie chc? lub nie potrafi? wyrazić swoich potrzeb słowami. Jeżeli poza tym dziecko nie wykazuje żadnych innych odchyleń rozwojowych ani intelektualnych możemy ten stan sklasyfikować jako prosty opóźniony rozwój mowy.

Przyczyn takiego zjawiska może być wiele. Należ? do nich między innymi:

• brak biologicznej gotowo?ci do mówienia – niedojrzało?ć narz?dów mowy, brak wła?ciwej koordynacji mię?niowo nerwowej,
• brak psychicznej gotowo?ci do mówienia – zależny od dojrzało?ci mózgu,
• nieistnienie odpowiednich wzorców językowych – do prawidłowego wykształcenia mowy dziecka, niezbędny jest dobry wzór do na?ladowania prawidłowej wymowy. Zwykle t? funkcję pełni? ludzie z najbliższego otoczenia dziecka (rodzice, dziadkowie, rodzeństwo), ale mog? to też być osoby medialne, ?rodki masowego przekazu itp.,
• brak możliwo?ć ćwiczenia – każda umiejętno?ć zwłaszcza w czasie jej nabywania, wymaga nieustannego ćwiczenia, gdy dziecko z jakich? przyczyn jest jej pozbawione, nie może we wła?ciwy sposób wykształcić mowy, mimo zaistnienia pozostałych czynników,
• brak motywacji – jest to element napędowy każdej działalno?ci człowieka. Jeżeli dziecko będzie przez nas wyręczane w mówieniu, będziemy w lot wychwytywać jego my?li, nie daj?c mu okazji ich wypowiedzieć, jeżeli zaakceptujemy np. krzyk jako formę wymuszania przez dziecko, straci ono motywacje do podjęcia trudnej i mozolnej nauki mówienia,
• brak kierowania uczeniem się mowy – w celu ułatwienia dziecku nauki mówienia, musimy zapewnić mu wła?ciwy wzorzec do na?ladowania, wypowiadać słowa wolno i wyraźnie by dziecko mogło je zrozumieć, korygować wszelkie błędy jakie mog? pojawić się w trakcie nauki.

Często bywa tak, że ani logopeda ani neurolog nie potrafi? podać jednoznacznych przyczyn tego zjawiska.

Jak sobie radzić, kiedy usłyszymy, że nasze dziecko ma prosty opóźniony rozwój mowy? Pomóc może wspólna praca rodziców i logopedy. Systematyczne wizyty w gabinecie logopedycznym, stosowanie się do wskazówek logopedy, wykorzystywanie każdej wolnej chwili do zabawy słownej z dzieckiem nie tylko w domu, ale także w parku i lesie czy w piaskownicy. Należy stale pamiętać o tym żeby utrzymywać z dzieckiem kontakt słowny, mówić do niego o wszystkim co robimy, co widzimy itp. Pamiętajmy jednak, że otoczenie dziecka tak? ?k?piel? słown??, mimo że jest konieczne, może grozić ?utopieniem?. Dajmy dziecku czas na formułowanie własnych wypowiedzi, zachęcajmy go do mówienia, chwalmy wszystkie nieraz drobne postępy. Bardzo ważnym czynnikiem może być również wzmożony kontakt z rówie?nikami. Pobyt dziecka w przedszkolu lub choćby na placu zabaw jest czynnikiem niezwykle stymuluj?cym gdyż dziecko w kontakcie z rówie?nikami zyskuje dodatkow? motywację do mówienia.

Taka terapia często trwa do?ć długo, ale przy obustronnej współpracy i odpowiednim motywowaniu dziecka, nasza pociecha z pewno?ci? i pod tym względem dorówna rówie?nikom.

Czy można zapobiegać opóźnionemu rozwojowi mowy?

W wielu przypadkach tak. Przede wszystkim bardzo ważna jest wizyta u logopedy w jak najwcze?niejszym okresie życia dziecka. Tego specjalistę można odwiedzić już z niemowlakiem. Specjalne warsztaty lub spotkania indywidualne pozwol? poznać metody zapobiegania wadom wymowy oraz sposoby stymulacji aparatu mowy, tak aby w przyszło?ci mowa rozwijała się prawidłowo. Wszystkie zalecenia wykonywać można w domu, s? proste, nie wymagaj? specjalnego sprzętu ani dodatkowego czasu a ich systematyczne stosowanie przynosi wiele wymiernych korzy?ci.

© Urwis.pl
autor:
mgr Magdalena Jęksa - Wojciechowska - logopeda
mgr Izabela Wiatrowska - logopeda