Nocnikowe vademecum
Większość maluchów zaczyna używać nocnika w wieku ok. 2 lat. Trzeba jednak pamiętać, że każde dziecko jest inne, dlatego w konkretnych przypadkach wiek ten może się znacznie różnić od "wzorcowego". Do 20. miesiąca życia pęcherz często się opróżnia, utrudniając malcowi doczekanie do momentu wysadzenia go. Ważne, by podążać za dzieckiem, zwracając uwagę na jego możliwości i potrzeby. Nie bój się: gdy będzie gotowe do korzystania z nocnika, da ci znać... Trudno zignorować pełne dumy przechwałki przyjaciół, że ich syn dawno wyrósł z pieluszek czy z pozoru niewinne uwagi babci, iż ty siadywałaś na nocniczku już w wieku zaledwie kilku miesięcy. Warto jednak zacisnąć zęby i przeczekać trudne chwile.

Część rodziców zauważa, że łatwiej jest prowadzić trening czystości latem, kiedy dziecko ma na sobie mniej ubrań. W przypadku chłopców nauka może trwać dłużej, zwłaszcza że muszą opanować robienie siusiu na stojąco. Większość chłopców uczy się na początku siusiania na siedząco, potem ojciec lub starsi bracia mogą im pokazać, jak to robić w inny sposób...

Czy to już?

Maluch jest prawdopodobnie gotowy, gdy:

1. Każdego dnia jego pieluszka jest sucha przez kilka godzin;

2. Wykazuje zainteresowanie tym, że któreś z rodziców albo starsze rodzeństwo udają się do toalety;

3. Oddaje stolec o regularnych porach, na przykład po śniadaniu, i jest on dobrze uformowany;

4. Pokazuje, kiedy ma miejsce oddawanie stolca (poprzez kucanie czy wydawanie określonych dźwięków, np. stękanie, posapywanie itp.);

5. Daje znać, że chce, aby mu zmienić zabrudzoną pieluszkę;

6. Opróżnia pęcherz, zamiast stale popuszczać niewielkie ilości moczu;

7. Emocje związane ze zdobywaniem nowych ekscytujących umiejętności (chodzenia, biegania) już opadły;

8. Potrafi spokojnie siedzieć i bawić się przez ok. 5 minut;

9. Umie pomóc przy ubieraniu oraz rozbieraniu się;

10. Przejawia zachowania naśladowcze;

11. Chce ustawiać zabawki i inne przedmioty w miejscach do tego właściwych (np. na półkach, w szafkach itp.);

12. Jest w stanie zrozumieć i wykonać proste polecenia;

13. Jest dumne ze swoich umiejętności;

14. Nie znajduje się na etapie negatywizmu;

15. Uświadamia sobie proces wypróżniania się;

16. Ma swoje określenia na mocz i kał.

By można było rozpocząć trening czystości, u danego dziecka nie muszą wystąpić wszystkie oznaki gotowości.

Kiedy lepiej poczekać?
Zazwyczaj lepiej jest zaczekać jeszcze jakiś czas z zapoznawaniem się z nocnikiem w sytuacjach stresujących dla dziecka, np.:

1. Po narodzinach młodszego rodzeństwa;

2. W sytuacji zmiany sposobu sprawowania opieki, osób zajmujących się pociechą;

3. W czasie "przeprowadzania" się z łóżeczka dziecięcego do dorosłego łóżka;

4. Po zmianie miejsca zamieszkania;

5. Przy kłopotach z relacjami wewnątrzrodzinnymi (konflikty, napięcie itp.);

6. Gdy któryś z członków rodziny jest chory;

7. Po odstawieniu od piersi czy wyeliminowaniu karmienia butelką.

Odczekujemy 4-6 tygodni od przykrego dla dziecka wydarzenia, dopiero po upływie tego czasu zaczynamy naukę.

Przygotowania do treningu

Gdy zauważamy, że dziecko zrobiło siku lub kupkę do pieluchy, mówimy o tym na głos, np.: "O, widzę, że masz mokro" (można używać wymyślonych przez dziecko określeń, jeśli takie istnieją). Przyglądając się używaniu toalety przez domowników, malec ma okazję do zadawania pytań, nauki. Brudną pieluszkę trzeba zmieniać tak szybko, jak to możliwe, by dziecko nie przyzwyczaiło się do uczucia wilgoci. W żadnym wypadku nie karzemy ani nie wzbudzamy poczucia winy za "wykorzystanie" pieluchy.

By maluch oswoił się z nocnikiem, umieszczamy go w otoczeniu innych przedmiotów codziennego użytku, w miejscach, gdzie dziecko się bawi. Pozwalamy go dotykać, obserwować itp. W mieszkaniach wielopoziomowych warto na każdym piętrze mieć pod ręką jeden nocnik.

Powiedz dziecku, że nocnik jest jego własnością. Nie zabraniaj mu siadać na nim w ubraniu, tak jakby to było zwykłe krzesło. Pozwalaj pociesze schodzić z nocnika w dowolnym momencie, nie zmuszaj do siedzenia. Gdy dziecko przyzwyczai się do nocnika i siedzenia na nim w ubraniu, spróbuj zachęcić je do siadania bez majtek i pieluszki. Następnym krokiem jest unaocznienie malcowi, do czego ten przedmiot służy. Amerykańskie źródła sugerują, by zawartość zabrudzonej pieluszki umieścić w nocniku i pokazać dziecku moment opróżniania go do toalety (poręczne staje się przewijanie w łazience). Można mu pozwolić pobawić się spłukiwaniem wody. Zawsze chwalimy za poinformowanie (słowami czy gestem) o zabrudzeniu pieluchy. Gdy rozwinie się kontrola dowolna nad czynnościami fizjologicznymi, nagradzamy za uprzedzanie przed "faktem".

Po tym, jak dziecko oswoi się ze spłukiwaniem wody w toalecie i nocnikiem, można je zacząć uczyć chodzenia do łazienki. Sadzaj dziecko na nocniku, kiedy tylko pojawią się sygnały, że musi się załatwić. Takimi sygnałami mogą być zmiana wyrazu twarzy czy też przerwanie czynności, w którą pociecha była wcześniej zaangażowana. Większość dzieci wypróżnia się raz dziennie, zazwyczaj w ciągu godziny od posiłku, a robi siusiu do godziny po wypiciu większej ilości płynu. Poza obserwowaniem, czy u dziecka nie pojawiają się odpowiednie sygnały, warto wysadzać je na nocnik w regularnych odstępach czasu - np. co 1,5-2 godziny. Zostań z dzieckiem, kiedy siedzi na nocniczku. Mówiąc do niego albo czytając jego ulubioną bajkę, pomożesz mu się zrelaksować. Chwal brzdąca, kiedy załatwia swoje potrzeby fizjologiczne w łazience na nocniku.

Gdy dziecko nauczy się korzystania z nocnika, przychodzi czas na zapoznanie się z nakładką na deskę sedesową dla dzieci.

Najważniejsze wskazówki

a) Wykazuj optymistyczne nastawienie - przedstaw zmianę zwyczajów jako coś ekscytującego.

b) Zawsze mocno chwal dziecko, gdy zrobi kupkę do nocnika - podkreślaj, jakie jest "dorosłe" i mądre.

c) Nie ponaglaj - czasami lepiej jest zacząć trening czystości później, bo zajmie on wtedy mniej czasu. Maluchy 2,5-roczne potrafią opanować nowe umiejętności w tym zakresie dosłownie z dnia na dzień.

d) Nastaw się na to, że będą występować pewne kłopoty i potknięcia, podobnie jak podczas nauki innych rzeczy, np. chodzenia.

e) Ubierz dziecko w coś, co łatwo się zdejmuje. Zrezygnuj na ten czas z fikuśnych guziczków oraz innych nieporęcznych dodatków. Można dziecko ubierać w tzw. "majtki treningowe", które przydadzą się w okresie występowania nieuniknionych wypadków.

f) Nigdy nie zmuszaj dziecka do siadania na nocniku. To tylko zestresuje malucha i nie przyspieszy nauki ani o jotę.

g) Niektóre pociechy lubią same wybierać swój nocnik czy specjalną nakładkę na dorosłą toaletę.

h) Wiele dzieci boi się odgłosu spłukiwania toalety lub nie lubi widoku, który temu towarzyszy. Jeśli tak jest w przypadku twojego dziecka, zaczekaj z wykonywaniem tych czynności do momentu, kiedy pobiegnie się bawić.

i) Zawsze więcej czasu potrzeba na to, by dziecko przestało się moczyć w nocy. Kiedy zaczyna mieć rano suchą pieluszkę, to dobry znak, że można próbować chodzić spać bez niej.

j) Jeśli dziecko pobrudzi bieliznę, nie złość się na nie. Powiedz po prostu: "Nie martw się, następnym razem się uda. Poszukajmy czegoś na zmianę".

Rodzicielskie sposoby

a) śpiewana nagroda - za każdym razem, gdy dziecko siada na nocniku, można mu śpiewać tę samą piosenkę, którą wyjątkowo lubi. Potem niektórzy rodzice śpiewają o tym, co maluch zrobił i że są z niego bardzo dumni;

b) warto razem pójść do księgarni, żeby dziecko mogło wybrać kilka wymarzonych bajek do czytania na nocniku (książeczki nocnikowe);

c) magiczne/grające nocniki;

d) używanie minutnika, żeby przypomnieć mamie/tacie oraz dziecku w określonych odstępach czasowych o konieczności posiedzenia na nocniku. Odstępy te można wydłużać, gdy brzdąc coraz lepiej radzi sobie z kontrolowaniem pęcherza. Maluch może też wcześniej poinformować o tym, że chce mu się siku lub kupę albo nie siadać na nocniku, nawet gdy dzwoni minutnik, jeśli nie czuje potrzeby fizjologicznej;

e) barwienie wody w toalecie barwnikami spożywczymi - po "nasiusianiu" kolor się zmienia, co niektórym pociechom sprawia przyjemność.

Większość dzieci uzyskuje kontrolę nad swoimi zwieraczami w wieku od 18 do 36 miesięcy. U dzieci niepełnosprawnych okres ten się wydłuża, niekiedy z powodów medycznych osiągnięcie takiej kontroli nie jest możliwe.

Trening czystości może zająć do 3 miesięcy (najczęściej potrzeba ok. 6 tyg.). Istotne jest, by rodzice byli cierpliwi i wspierający. Trzeba pamiętać o tym, że coś, co jest proste dla dorosłego, wcale nie musi takie być dla małego dziecka. Musi się ono nauczyć chodzenia do i korzystania z toalety. Aby tak się stało, powinno umieć rozpoznać potrzebę fizjologiczną, być w stanie poradzić sobie ze zdjęciem spodni, bielizny, usadowieniem się na właściwym miejscu. Potem trzeba posłużyć się odpowiednią ilością papieru toaletowego, wrzucić go do (a nie obok) muszli, wstać, ubrać się, spuścić wodę, a następnie umyć i wytrzeć ręce. Nic dziwnego, że do wieku 4-5 lat dziecko będzie potrzebować pomocy (szczególnie po wypróżnieniu) lub przypominania o konieczności umycia rąk.

Gdy pojawią się kłopoty

Warto zadać sobie kilka pytań:

1) Czy dziecko naprawdę było gotowe do treningu czystości?

2) Jak dużo udało się osiągnąć, zanim pojawił się kłopot? Czy coś się stało tuż przed krytycznym momentem?

3) Czy istnieją jakieś inne dziedziny, które dziecko właśnie opanowuje, co może się nakładać na naukę kontrolowania załatwiania potrzeb fizjologicznych?

Życzymy szybkich postępów i trzymamy kciuki za powodzenie.

© Urwis.pl
autor: Anna Błońska

Bibliografia:

1. Parent Center, Toilet Training Preparation, http://parentcenter.babycenter.com/;

2. Medline Plus, Toilet Training and Bedwetting, http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/;

3. FamilyDoctor.org, Toilet Training, http://familydoctor.org/.