Wielu badaczy sądzi, że zdolności można jedynie odziedziczyć. Bez tego nie ma możliwości, aby samym z siebie być zdolnym. Oczywiście bardzo ważne jest, aby rozwijać swoje zdolności, kształtować je w odpowiednim kierunku.

            Zdolności rozwijają się pod wpływem czynników społecznych i biologicznych. Na czynniki społeczne wpływają warunki, jakie ma uczeń, żeby się rozwijać, odpowiednia motywacja. Czynniki biologiczne to te wrodzone.

            Uzdolnienia mogą być różnego rodzaju. Można do nich zaliczyć np. uzdolnienia organizacyjne, poznawcze, produkcyjne, artystyczne, wychowawcze, opiekuńcze, usługowe, sportowe. Ponadto w obrębie każdej zdolności mogą pojawiać się dalsze podziały.

            Zdolności mogą ujawnić się w różnym wieku. Część można już rozpoznać u małego dziecka, ale niektóre można zauważyć dopiero w szkole, a nawet w okresie dorastania. Zdolności rozwijają się w różnym tempie.

            Zdolności często można stracić. Dzieje się tak wówczas, kiedy nie próbuje się ich "szlifować", nie ćwiczy się ich. Pozostawia się je samym sobie. Wtedy po jakimś czasie mogą one tak po prostu zniknąć. Nie jest to najlepsze wyjście, bo każde zdolności, nawet te najmniejsze trzeba doceniać i pielęgnować.

            Według Amerykańskiego Biura Oświaty utalentowane dzieci to takie, które dzięki temu, że ich umysł jest bardzo sprawny potrafią sprostać trudnym zadaniom. Ponadto uczniowie zdolni mają także widoczne osiągnięcia lub ukryte zdolności. Ich myślenie jest twórcze i produktywne. Mają zdolności przywódcze, artystyczne.

            Uczniowie zdolni zaskakują trafnością wydawanych przez nie sądów, opinii. Mają również bardzo rozwiniętą wyobraźnię, rewelacyjną pamięć, a także interesują się wieloma sprawami.

            Uczniowie zdolni wyróżniają się na tle klasy pod względem umiejętności, zdolności twórczych, cech charakteru, intelektu.

            Pod względem umiejętności uczniów zdolnych cechuje ponadprzeciętna samodzielność myślenia, którą można dostrzec przede wszystkim wówczas, kiedy uczeń sam formułuje oraz rozwiązuje określone problemy, kojarzy i łączy ze sobą fakty. Ponadto potrafi zastosować podczas rozwiązywania problemów różne metody, a przy tym osiągać jasne i proste rozwiązania. Dzieci takie są w stanie przez dłuższy czas skupić się na danym przedmiocie.

            Pod względem zdolności twórczych uczniowie sami wymyślają nowe założenia, szukają nowych, ciekawych rozwiązań. Potrafią także modyfikować, zmieniać jakieś pojęcia. Są dobrymi rozmówcami, a dyskusja przy ich udziale jest twórcza, krytyczna, daje sporo do myślenia.

            Pod względem cech charakteru uczniowie zdolni wyróżniają się tym, że mają poczucie obowiązku, są pracowici, zdyscyplinowani. Ponadto potrafią podejmować ryzykowne decyzje. Są bardzo wytrwali, jeżeli chcą coś osiągnąć. Samodzielnie zaczynają coś robić i nie potrzebują do tego żadnych dodatkowych motywacji. Wykonują pewne czynności, gdyż sprawiają im przyjemność. W kierowaniu własnym rozwojem intelektualnym i moralnym przejawiają elastyczność. Nierzadko bywają spontaniczni. Cechuje je także niezależność wobec innych, pozytywny stosunek do otaczającego świata. Pozwalają sobie także na pomyłki, ryzyko, krytykę. Niemniej jednak są odpowiedzialni za to, co robią. Wiedzą, że za wszystko co zrobią muszą odpowiadać oni sami i nie mogą obarczać tym nikogo innego.

            Pod względem intelektu zdolni uczniowie wyróżniają się przede wszystkim tym, że nie mają większych problemów ze zrozumieniem przekazywanych na zajęciach treści. Ponadto potrafią dostrzec zależności pomiędzy różnymi faktami. Myślą bardzo logicznie. Potrafią zrozumieć materiał nawet jeżeli dla pozostałych osób w klasie jest on dość skomplikowany, trudny. Ich rozumowanie jest abstrakcyjne, złożone. Uczniowie ci wyróżniają się także tym, że ich zdolności analizowania, syntezowania są ponadprzeciętne. Sądy, opinie przez nie wydawane są czasami tak trafne, że zaskakują nawet samych nauczycieli. Co więcej uczniów tych wyróżnia jeszcze bardzo dobra pamięć. Jest ona bardzo szczegółowa i dzięki niej potrafią wiernie odtworzyć jakieś zdarzenie.

            Uczniowie zdolni mają różne predyspozycje. Część z nich wyróżnia się wysokimi zdolnościami. Ze wszystkich przedmiotów otrzymują bardzo dobre stopnie. Są też tacy, którzy są wybitnie uzdolnieni, ale nie ze wszystkich przedmiotów. Przykładowo z dziedzin bardziej ścisłych radzą sobie rewelacyjnie. Problemy pojawiają się natomiast podczas nauki polskiego, historii.

            Wśród uczniów zdolnych można wyróżnić takich, którzy nie do końca wykorzystują swój potencjał. Są zbyt leniwi, nie chce im się uczyć. Tymczasem, żeby opanować dobrze jakiś materiał trzeba chociaż chwilę nad nim posiedzieć. Zazwyczaj uczniowie nie muszą spędzać nad książką tyle czasu co inni. Niemniej jednak bez odrobiny nauki nie osiągną dobrych wyników.

            Wśród uczniów zdolnych znajdują się tacy, którzy uważani są za niezbyt mądrych, chociaż posiadają różne talenty. Dzieje się tak dlatego, że ich talenty nie zostały jeszcze przez nikogo odkryte. Czasami ujawniają się one przez przypadek. Nierzadko takie osoby potrzebują silnych bodźców, żeby udowodnić, że nie są beznadziejne i potrafią sporo osiągnąć.

           Za uczniów zdolnych uznawani są także ci, którzy wcale nie posiadają żadnych nadzwyczajnych talentów. Dobre stopnie zawdzięczają przede wszystkim systematycznej i regularnej pracy, wytrwałości. Takie dzieci przez nauczycieli uważane są za bardzo zdolne, chociaż często zdarza się tak, że w tej samej klasie może się znaleźć ktoś, kto nie osiąga dobrych wyników w nauce z lenistwa, ale w rzeczywistości jest dużo bardziej uzdolniony. Warto więc nauczyć się rozróżniać tych pracowitych od tych zdolnych.

           Jeżeli w klasie znajdzie się jakiś wyjątkowo uzdolniony uczeń, to zadaniem nauczyciela, rodziców jest robić wszystko, żeby rozwijać jego predyspozycje. Ważne jest zapewnienie dziecku odpowiednich bodźców. Doskonałym sposobem jest organizowanie konkursów, które zachęcają zdolnych do wytężania umysłu, przygotowania się. Można także organizować różne wycieczki, spotkania z interesującymi ludźmi. W ten sposób być może taki uczeń nabierze chęci do tego, żeby jeszcze bardziej rozwijać swoje umiejętności, poszerzać swoje horyzonty.

 Trzeba pamiętać, że uczniom zdolnym, też zdarzają się drobne potknięcia, wpadki. Bardzo ważne jest więc, żeby nie krytykować za bardzo takich osób, nawet jeżeli powiedzą coś źle. Takie coś może zdarzyć się przecież każdemu.

Dzieciom zdolnym trzeba umożliwić przedstawianie swoich poglądów, pomysłów. Muszą czuć się dowartościowane. Na lekcjach nauczyciel powinien nagradzać zdolnych w jakiś sposób. Może być to słowna pochwała, ale także ocena.

Ważną rolę odgrywają nauczyciele. Powinni oni zachęcać, stymulować do działania tych bardziej zdolnych. Nie zaszkodzi więc jeżeli przygotują dla tych wybitnych bardziej skomplikowane zagadnienie, zadania. Podsuną jakiś trudniejszy problem do rozwiązania.

Praca z uczniami zdolnymi wymaga trochę więcej zaangażowania zarówno ze strony rodziców jak i nauczycieli. Włożony wysiłek bardzo się opłaca. Zdolności to skarb, którego nie można zaprzepaścić. Niezależnie od tego czy uczeń jest mniej czy bardzie uzdolniony trzeba pamiętać o tym, żeby rozwijać jego predyspozycje.

© Urwis.pl
autor: Magdalena Waloszek

Bibliografia:
1.Uczeń zdolny w rzeczywistości szkolne, W: Biuletyn informacyjny 2/ 2006 (Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w Poznaniu).
2. E. Landau,  Twoje dziecko jest zdolne, Warszawa 2003.