To co mówimy, czyli zachowania werbalne mają bardzo duże znaczenie. Za pomocą słów można przecież wiele przekazać. Kanał werbalny jest szczególnie ważny, kiedy chcemy przekazać jakąś konkretną wiedze na dany temat.
Kiedy z kimś rozmawiamy, to w rzeczywistości dla naszego rozmówcy bardziej liczą się treści przekazywane kanałem niewerbalnym. Według badaczy w trakcie dyskusji aż 65% danych jest przekazywanych za pomocą języka ciała, a zaledwie 35% danych przekazywanych jest poprzez kanał werbalny.
Komunikacja to proces bardziej złożony niż mogłoby się wydawać. Na jej temat powstało wiele teorii. Według koncepcji Wilsona i Sperbera nie ma przekazu jednoznacznego. Każda próba komunikacji ma wiele wymiarów, a co więcej nigdy nie jest jasna i należy ją traktować jako rebus, trudną zagadkę. Jeżeli ktoś coś mówi, to wykonuje przy tym różne gesty, uśmiecha się itp. Każde z tych elementów komunikacyjnych muszą być przez odbiorcę w jakiś sposób odczytywane i interpretowane. Nasz rozmówca może się zastanawiać dlaczego się uśmiechamy, czy jest to spowodowane złośliwością, ironią, a może jesteśmy zadowoleni.
Od tego jak każda wypowiedź zostanie zinterpretowana zależy kontekst np. kulturowy, sytuacyjny, językowy. Im bardziej kontekst jest niejasny, tym bardziej wypowiedź staje się tajemnicza, zagadkowa.
Według teorii pragmalingwistycznej o interpretacji danej wypowiedzi decydują przynajmniej cztery konteksty: językowy, interpersonalny, instrumentalny, kulturowy.
Kontekst językowy to wszelkie akty mowy związane z określonym zachowaniem komunikacyjnym. Kontekst interpersonalny informuje o relacjach, jakie łączą rozmówców. Kontekst instrumentalny, to wszelki czynności, które wykonujemy w czasie rozmowy. Można do nich zaliczyć, np. podniesienie ręki, kiwnięcie głową. Kontekst kulturowy z kolei jest związany z kulturą społeczności.
Niezwykle istotny podczas przekazu jest kanał niewerbalny. W zasadzie mamy z nim do czynienia głównie podczas rozmowy, w której uczestnicy widzą siebie wzajemnie. Wraz z rozwojem technologii informatycznej wszelkie niewerbalne dane mogą być przekazywane pomiędzy ludźmi żyjącymi w różnych częściach globu.
Kanał niewerbalny spełnia określone funkcje do najważniejszych z nich należą:[1]
- regulacja procesów komunikacyjnych,
- " ilustrowanie" wypowiedzi za pomocą gestów, mimiki,
- wyrażenie stanu emocjonalnego,
- dopasowanie się do określonej sytuacji,
- wyrażenie znaczących gestów, np. podziwu, zachwytu, pogardy,
Kanał wokalny jest potrzebny przede wszystkim jako pomoc w poprawnym odczytaniu intencji rozmówcy. Poprzez kanał wokalny przekazywane są dwa typy sygnałów: intonacja głosu oraz różne inne dźwięki jak np. szloch, westchnienie, gwizdanie. Niektórzy badacze twierdzą, że kanał wokalny zapoczątkował rozwój mowy.
Najbardziej rozpowszechnioną forma komunikacji jest rozmowa, w trakcie której obowiązują pewne normy. Według Leecha płynność rozmowy może zapewnić przestrzeganie określonych maksym[2], jak np. uprzejmości, atrakcyjności treści, skromności, czytelności ironii. Jeżeli maksymy te nie będą przez rozmówców przestrzegane, wówczas rozmowa nie będzie przebiegała tak jak trzeba.
Z kolei według Gilesa na przebieg rozmowy wpływa to jak rozmówcy są do siebie dopasowani, czy dobrze się znają, czy interesują się podobnymi rzeczami.
Według Sacksa na przebieg rozmowy wpływa to, w jaki sposób reguluje się przejmowanie i oddawanie głosu, jak zachowuje się wówczas słuchacz, a jak nadawca komunikatu. Teoria ta nieco się komplikuje, jeżeli rozmówcy mają różny status społeczny, wskutek czego ten kto zajmują wyższa pozycję społeczna ma przywilej odbierania głosu drugiej osobie.
Rozmowa może przebiegać w bardzo różny sposób. Zależy to od czynników, które na nią wpływają. Jednym z nich może być sprawność procesów poznawczych osób uczestniczących w dyskusji. Zdarza się bowiem, że dwoje rozmówców myśli w całkiem inny sposób, nie pamięta niektórych faktów. Taka rozmowa nie będzie przebiegała płynnie.
Innym czynnikiem wpływającym na przebieg komunikacji jest aspekt motywacyjny. Ludzie bardzo często rozmawiają ze sobą z jakiegoś powodu, mają konkretny cel, motywację.
Jeszcze innym czynnikiem wpływającym na przebieg rozmowy jest to, czy rozmówcy mogą się sprawnie komunikować, np. za pomocą aparatu anatomiczno- fizjologicznego. Jeżeli jeden z rozmówców ma problemy ze słuchem, to wówczas ich wzajemne porozumiewanie się będzie utrudnione.
Czynnikiem utrudniającym konwersację są różne typy osobowości. Jeżeli przykładowo jeden z uczestników rozmowy jest zbyt nerwowy, to wówczas nie tak łatwo będzie można się dogadać.
Na proces komunikacji wpływają jeszcze zależności pomiędzy ludźmi. To samo polecenie wydane przez kogoś równorzędnego może zostać zbagatelizowane, natomiast wydane przez szefa będzie natychmiast respektowane. Nie można też zapominać o tym, że duży wpływ na przebieg rozmowy mają warunki, jakie panują wokół, np. oświetlenie, temperatura, wystrój wnętrza. Są one bardzo ważne.
Podczas rozmowy tworzy się odpowiedni klimat. Jeżeli rozmówcy nawzajem siebie oceniają, kontrolują, okazują względem siebie obojętność czy wyższość, są zbyt pewni siebie, wówczas w trakcie rozmowy wytworzy klimat pełny napięcia. Niekoniecznie jednak tak musi być. Zależy to od nastawienia rozmówców. Z pewnością jeżeli będą wobec siebie życzliwi, będą chcieli wzajemnie współpracować, będą okazywać uczucia, traktować się na równi, to klimat rozmowy będzie sprzyjający.
Podczas rozmowy warto zrobić wszystko, żeby nie prowokować. Ten błąd często popełniają ludzie o wyższej randze np. nauczyciel względem ucznia, szef wobec pracownika. Nie należy zwracać się do kogoś po nazwisku. Nie należy także w sposób nietaktowny i niegrzeczny przerywać czyjejś wypowiedzi. Nie powinno się też być złośliwym, sprzeciwiać się bez powodu i nagle. Nie można też traktować współrozmówcy jako kogoś gorszego. Nie należy się wyśmiewać. Wszelkie te zachowania nie sprzyjają podtrzymywaniu rozmowy.
Rozmowa jest bardzo ważna. Mamy z nią do czynienia praktycznie w każdej dziedzinie życia. Rozmawiają ze sobą ludzie różniący się hierarchią, poglądami. Na każdym kroku można spotkać się z tym, że ktoś popełnia w trakcie rozmowy rażący błąd. Uczeń wobec nauczyciela i odwrotnie. Okazywanie rozmówcy pogardy nie sprzyja niczemu dobremu. Rozmowa jest procesem bardzo złożonym i warto zrobić wszystko, żeby każdy jej elementy harmonizował ze sobą. Bez tego trudno będzie się dogadać.
© Urwis.pl
autor: Magdalenma Waloszek
Bibliogrfai:
1. Z. Nęcki, Komunikowanie i rozmowa, W : Charaktery 2/97.
2. Z. Nęcki, Negocjacje w biznesie, Kraków 1994.
