Nie wiadomo dokładnie, jak często pica występuje, ale na podstawie badań szacuje się, iż u ok. 10-32% dzieci. Schorzenie to łączy się z upośledzeniem umysłowym, niedoborem określonych pierwiastków, np. cynku oraz żelaza, a także z zaniedbaniem.
Słowo pica pochodzi od łacińskiego wyrazu oznaczającego srokę. Według wielu ma ona bowiem nieposkromiony apetyt i jest przy tym niewybredna (zjada wszystko).
Pica jest powszechna wśród osób z rozmaitymi zaburzeniami psychicznymi, np. u chorych na autyzm, ludzi upośledzonych umysłowo oraz u 2-3-latków. Jest też zachowaniem obserwowanym u maluchów po urazach mózgu, części kobiet w ciąży i epileptyków.
Co najczęściej próbują zjadać chorzy na picę? Oto kilka przykładów:
1) brud,
2) proszek do pieczenia,
3) fusy,
4) niedopałki papierosów i strzepywany z nich popiół,
5) szkło,
6) tynk,
7) glina,
8) piasek,
9) guziki,
10) mydło,
11) pasta do zębów,
12) lód,
13) kał,
14) klej,
15) krochmal,
16) węgiel,
17) żarówki,
18) druty,
19) igły.
Spożywanie tych rzeczy jest niebezpieczne samo w sobie, picę należy jednak traktować jako poważne zaburzenie odżywiania, które skutkiem bywają np. zatrucie lub anemia. Takie zachowanie może doprowadzić do intoksykacji ołowiem.
Czy moje dziecko ma picę?
Poniżej podajemy kilka objawów, które powinny zaalarmować opiekuna:
1) powtarzające się przez przynajmniej miesiąc zjadanie niejadalnych przedmiotów, utrzymujące się mimo wysiłków rodziców, by je ograniczyć;
2) zachowanie niewłaściwe dla wieku dziecka lub etapu rozwojowego, na jakim się znajduje (maluch ma więcej niż 18-24 miesiące);
3) obserwowane zachowanie nie jest częścią praktyk religijnych czy elementem charakterystycznym dla danej kultury.
Dlaczego niektórzy ludzie zjadają niejadalne przedmioty?
Przyczyny nie są znane, ale można wymienić co najmniej kilka czynników, które zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia takich zachowań:
1) choroby psychiczne, takie jak zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, histeria czy schizofrenia;
2) czynniki kulturowe, w pewnych rodzinach, religiach czy grupach etnicznych spożywanie niejadalnych substancji jest zachowaniem wyuczonym i normalnym;
3) niedożywienie - w krajach Trzeciego Świata ludzie z picą często jedzą ziemię lub glinę;
4) zaniedbanie, o którym wspominaliśmy na początku, brak nadzoru lub jedzenia;
5) niedobory składników odżywczych, np. żelaza i cynku (zjadanie niejadalnych przedmiotów zazwyczaj nie powoduje zaspokojenia zapotrzebowania na mikro- i makroelementy);
6) dieta - osoby na diecie mogą w ten sposób próbować usunąć uczucie pustości w żołądku;
7) zaburzenia rozwojowe (autyzm, upośledzenie umysłowe) lub nieprawidłowości w budowie mózgu;
8) ciąża - pica występuje przeważnie u ciężarnych, które miały ją w dzieciństwie lub przed zajściem w ciążę, a także u kobiet z rodzinną historią picy. Szacuje się, że do 6-8% ciężarnych musi się zmagać z tą przypadłością, częściej są to panie należące do biedniejszych warstw społecznych.
Teorii dotyczących przyczyn picy jest kilka.
Teoria niedoborów żywieniowych (nazywana też teorią biochemiczną). Jej zwolennicy twierdzą, że picę wyzwala brak określonych składników odżywczych. Pewne dowody potwierdzają hipotezę, że przynajmniej część przypadków picy jest reakcją na niedobory żywieniowe. Gdy uzupełni się brakujące mikro- i makroelementy, objawy picy ustępują. Na przykład ciężarne kobiety przestają podejmować próby zjadania niejadalnych przedmiotów po wyleczeniu anemii (podaniu żelaza). Część osób z picą nie ma niedoborów żywieniowych, a u jeszcze innych ich wyrównanie nie powoduje żadnych zmian w zachowaniu. W tym ostatnim przypadku niedobory mogą być skutkiem, a nie przyczyną picy. Dzieje się tak, gdyż spożycie niejadalnych przedmiotów hamuje wchłanianie niezbędnych składników odżywczych z jelit.
Geofagia, czyli jedzenie ziemi (substancji, które się na nią składają, a więc gliny, brudu, piasku itp.), jest postacią picy, która wywołuje niedobór żelaza. W pewnych kulturach zjada się glinę, ponieważ pomaga ona 1) usuwać mdłości, a więc i poranne mdłości na początku ciąży, 2) kontrolować biegunkę, 3) zwiększyć wydzielanie śliny, 4) zmienić postrzeganie smaku oraz zapachu i 5) usunąć z organizmu toksyny. Część osób zjada ziemię, ponieważ po prostu lubi jej smak czy teksturę. Dla jeszcze innych to kwestia przyzwyczajenia, takiego samego jak palenie papierosów. Rodzice mogą świadomie uczyć dzieci jedzenia rzeczy niejadalnych albo maluchy uczą się poprzez modelowanie i wzmacnianie pozytywne (nagradzanie) tego typu zachowań.
Część naukowców wspominała o obniżonej aktywności układu dopaminergicznego (w jego obrębie dopamina jest podstawowym neuroprzekaźnikiem).
Teorie psychologiczne postulują, że pica jest reakcją na stres (np. związany z opuszczeniem przez matkę) lub że u danej osoby występuje fiksacja oralna, tzn. uspokaja się ona poprzez wkładanie do ust różnych przedmiotów. W przypadku osób upośledzonych sugerowano, że nie umieją one odróżnić rzeczy jadalnych od niejadalnych, ale teoria ta nie została potwierdzona.
Teorie kulturowe uznają picę za element rytuałów religijnych, medycyny ludowej lub magicznych wierzeń. Niektórzy ludzie wierzą, że zjadając kurz, przyswajają sobie różne właściwości czy umiejętności, np. magiczne moce Matki Ziemi.
Niektóre dzieci z picą naśladują po prostu czworonożnego członka rodziny, np. psa lub kota.
Teorii jest wiele, żadna jednak nie pozwala wyjaśnić wszystkich postaci picy. Dlatego konieczne jest indywidualne podejście do leczenia każdego przypadku picy.
Kiedy rodzic podejrzewa, że jego dziecko znajduje się w tzw. grupie ryzyka zachorowania na picę, powinien o tym powiedzieć pediatrze lub lekarzowi rodzinnemu. Gdy zdarzy się, że maluch zje substancję trującą, należy bezzwłocznie zareagować.
Jeśli zachowanie się utrzymuje, istnieje ryzyko wystąpienia różnych powikłań zdrowotnych: a) zatrucia ołowiem (jest to skutek zjadania łuszczącej się farby starszego typu, w której skład wchodzi ten pierwiastek), b) zaburzeń funkcjonowania jelit - wskutek spożywania niejadalnych substancji, które zatykają jego światło (np. kamyczków, włosów, guzików) lub przebijają ściany (np. szkło); dochodzi do zalegania pokarmu oraz problemów z wypróżnieniem c) uszkodzenia zębów, d) infekcji pasożytniczych - w przypadku geofagii zachodzi niebezpieczeństwo odzwierzęcego zakażenia nicieniami (toksokaroza) czy toksoplazmozą.
Pica może prowadzić do śmierci, jeśli zjadane przedmioty są toksyczne albo zawierają ołów czy rtęć. Niebezpieczne jest także zatkanie światła jelita. Spożywanie substancji zawierających ołów przez ciężarną prowadzi do wzrostu stężenia tego pierwiastka zarówno w organizmie matki, jak i dziecka. Gdy dziecko zjada spalone główki zapałek, dochodzi do hiperkalemii (nadmiernego poziomu potasu we krwi).
Leczenie
Ważne, by rodzic uczył dziecko, co można jeść, a czego nie. Warto przechowywać leki i chemikalia poza zasięgiem malucha. Dobrym rozwiązaniem są wysoko umieszczone półki oraz różnego rodzaju zabezpieczenia, np. zamki. Niekiedy trzeba zastosować metody awersyjne.
Wiadomości dotyczące zwyczajów żywieniowych przekazujemy, oczywiście, w formie dostosowanej do wieku brzdąca.
Jeśli doszło do zatrucia ołowiem, zarażenia chorobą pasożytniczą lub pojawiła się anemia, konieczne jest odpowiednie leczenie.
Zazwyczaj pica ustępuje samorzutnie, gdy dziecko staje się starsze, a ciąża bardziej zaawansowana. U osób z zaburzeniami rozwojowymi bądź chorych psychicznie może jednak dojść do utrwalenia zachowania.
Picę podejrzewamy, gdy jest to zachowanie nieodpowiednie w stosunku do wieku i nie pojawia się w przebiegu innych zaburzeń psychicznych, np. schizofrenii. Jeśli pica jest powiązana z upośledzeniem umysłowym lub całościowym zaburzeniem rozwoju (PDD - pervasive developmental disorder), objawy muszą być poważne, aby można było zdiagnozować i upośledzenie, i picę. Zazwyczaj pica jest uznawana za diagnozę wtórną.
© Urwis.pl
autor: Anna Błońska
