Osobowość jest kształtowana przez całe życie. Ważnym czynnikiem w tym procesie jest rozwój mowy. Charakterystyczne dla małego dziecka jest to, że choć nie potrafi mówić, to stara się w różny sposób poznać świat. Osobowość kształtuje się na przełomie 2-3 roku życia. W tym czasie maluszek chce nawiązać kontakt z innymi.

            Kształtowanie się osobowości powstaje na skutek poczucia niezależności. Malec zaczyna tworzyć swój odrębny świat. Często jest nieposłuszny. Relacje ze światem znacznie ułatwia mu mowa. Za pomocą komunikacji potrafi zrozumieć wiele nurtujących go spraw.

            Zaburzenia mowy niekorzystnie wpływają na rozwój dziecka. Jeżeli mówi on w sposób nieprawidłowy, powoduje to u niego poczucie niższości. Okres buntu i brak poprawnej komunikacji z otoczeniem to mieszanka niezbyt ciekawa. Warto zaznaczyć, że rozwój ruchowy jest ściśle powiązany z psychiką. Rehabilitacja ruchowa nie będzie tak skuteczna, jeżeli maluszek będzie zamknięty w sobie.

            Prawidłowo funkcjonujące dziecko mniej więcej od 1. roku życia staje się aktywnym uczestnikiem rodziny. Aktywne uczestnictwo umożliwia mu umiejętność poruszania się i posługiwania się językiem.

            Posługiwanie się mową prowadzi do tego, że więzy rodzinne wzmacniają się. Rodzice rozmawiają ze swoim dzieckiem. Dobry stan emocjonalny jest bodźcem, który stymuluje rozwój psychoruchowy. Jeżeli prowadzona rehabilitacja jest dodatkowo wspierana przez poprawnie funkcjonujące bodźce emocjonalne, to staje się dużo bardziej skuteczna.

            Mniej więcej do 15 miesiąca życia maluszek zaczyna samodzielnie chodzić. Jest to czas, w którym rozwój ruchowy jest najbardziej rozwinięty. Dziecko reaguje na polecenia słowne. Do prawidłowego kształtowania się osobowości potrzebne jest prawidłowe funkcjonowanie dwóch rzeczy rozwoju umysłowego i ruchowego. Jeżeli jedna z tych sfer nie funkcjonuje tak jak powinna, to osobowość dziecka nie rozwija się w sposób prawidłowy.

            Rozwój mowy przebiega inaczej niż rozwój ruchowy. Rozwojowi ruchowemu towarzyszą, bowiem cechy charakterystyczne dla danego wieku. W przypadku mowy sprawa wygląda nieco inaczej. Trudno w okresie niemowlęctwa stwierdzić, czy wystepują zaburzenia w obrębie mowy. Około 2. roku życia dziecko aktywnie posługuje się językiem. Od tego momentu zaczyna jedynie doskonalić tę umiejętność.

            Dziecko, które nie potrafi jeszcze mówić reaguje na różne dźwięki szmery, głos matki. Nie rozumie, co się do niego mówi, ale potrafi wyróżnić dźwięk mowy, rytm, intonacje. Są to czynniki, które nie są zaliczane do językowych. Maluszek dzięki nim jest w stanie skojarzyć głos z osobą. Głos pełni też funkcje uspokajającą podczas płaczu. Często słysząc głos dziecko stara się odnaleźć jego źródło. Głos pełni też inne funkcje. Jeżeli mama mówi do swojej pociechy w sposób miły, życzliwy, to zapewnia mu tym samym bezpieczeństwo. W wielu przypadkach głos prowokuje niemowlęta do tego, żeby się ożywiły. Rozwój osobowości następuję już w trakcie niemowlęctwa. Są to również pierwsze kontakty z otoczeniem.

            W rozwoju językowym, podobnie jak w rozwoju ruchowym niezbędna jest ciągłość. Wynika z tego, że jeżeli dziecko nie będzie rozwijało tych pierwszych kontaktów ze światem, które pojawiają się jeszcze w okresie niemowlęctwa to dalszy rozwój osobowości będzie nieprawidłowy.

            Zaburzenia powstałe jeszcze w okresie niemowlęctwa powodują, że starsze dziecko nie będzie potrafiło rozpoznać elementów charakterystycznych dla swojego ojczystego języka, takich jak np. akcent, melodia itp.

            Taki stan rzeczy może być spowodowany uszkodzeniem słuchu. Okazuje się jednak, że część dzieci ma dobry słuch, a pomimo to nie rozpoznaje pewnych charakterystycznych dla języka mówionego cech.

            W okresie, kiedy dziecko zaczyna już rozumieć, co się do niego mówi można karać lub kazać wykonać pewne rzeczy. Te różne zakazy, nakazy, prośby, oczywiście na miarę możliwości malucha, też przyczyniają się do rozwoju jego osobowości.

Niezrozumienie prostych poleceń, zakazów itp. przyczynia się do tego, że bardzo trudno jest stworzyć maluszkowi własny obraz świata. Dziecko ma problem z rozróżnieniem zachowań otoczenia.

Prawidłowe kontakty z otoczeniem powstają na skutek własnych doświadczeń, przeżyć. Doświadczenia tworzą się na podstawie informacji. Nieprawidłowo rozwijające się dziecko ma tych informacji znacznie mniej. Nierzadko dzieci, które nie rozumieją, co się do nich mówi nie mają pojęcia na temat słuszności, praw wypowiadanych przez rodziców.

            Nieumiejętność rozumienia mowy prowadzi do tego, że maluszek nie potrafi myśleć w sposób konkretny. Dzieje się tak dlatego, że dziecko nie jest w stanie gromadzić i utrwalać pewnych pojęć. Utrudnia mu to w znacznym stopniu zrozumienie pewnych zakazów i nakazów, przed którymi się buntuje. Nie rozumie, o co chodzi stale denerwującej się mamie. Prowadzi to do tego, że malec staje się nadpobudliwy, agresywny. Czasem też wycofuje się z wszelkich działań. 

            Nieumiejętność mówienia powinna wzbudzić obawy około 2-3 roku życia. Jest to czas, w którym dziecko powinno już poprawnie posługiwać się językiem. Maluszkowi, który nie potrafi podzielić się wrażeniami, trudno jest powiedzieć to, o czym myśli. W tym właśnie czasie może wykształcić się postawa buntu, uległości, przemocy. Postawa ta jest zależna od tego, jak dziecko poradzi sobie z tym, że nie potrafi mówić. Cześć dzieci zamyka się w sobie. Niektóre maluchy stają się agresywne, krzyczą.

U starszych dzieci np. w wieku przedszkolnym na rozwój osobowości wpływa grupa rówieśnicza. Okazuje się, że dziecko nie potrafi się zintegrować z rówieśnikami. Czuje bowiem, że jest inne od wszystkich. Nie wykazuje w zachowaniu własnej aktywności. Ma to ogromne znaczenie dla rozwoju osobowości. Kontakty z otoczeniem są bardzo ważnym czynnikiem dla rozwoju osobowości.

Los dziecka z zaburzeniami jest trudny. Ważne jest, aby miało wsparcie ze strony rodziców. Powinni mu okazać cierpliwość i akceptacje. Niestety wielu rodziców zachowuje się tak jak nie powinno. Do nieprawidłowych zachowań należy:

- zbytnia troska o dziecko

- brak akceptacji dla ułomności

- ukrywanie przed światem, że maluszek jest niepełnosprawny

- całkowita rezygnacja z rehabilitowania maluszka

            Może się zdarzyć, że nieprawidłowy rozwój mowy będzie miał ogromny wpływ na rozwój osobowości. Trzeba pamiętać, że w przypadku zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego, należy zwracać uwagę nie tylko na zaburzenia motoryki, ale również na zaburzenia związane ze sfera psychiki. Jeżeli więc jakiekolwiek nieprawidłowości ze strony mowy zostaną zauważone, to należy jak najszybciej podjąć się leczenia.

© Urwis.pl
autor: Magdalena Waloszek

Bibliografia:
1.Banaszek G., Rozwój niemowląt i jego zaburzenia a rehabilitacja metoda Vojty. Bielsko- Biała 2004
2.oprac. Mierzejewska H., Przybysz-Piwkowa M., Mózgowe porażenie dziecięce. Problemy mowy, Warszawa 1997
3.red. Michałowicz R., Mózgowe porażeni dziecięce, Warszawa 1993