Do uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego może dojść na skutek infekcji w trakcie ciąży lub porodu. Najczęstszą przyczyną zakażenia jest flora bakteryjna znajdująca się na drogach rodnych.

            Do zakażenia może dojść nie tylko w wyniku porodu. Bywa, że epidemia wewnątrzoddziałowa może spowodować zakażenie. Zakazić mogą praktycznie wszyscy, którzy stykają się dzieckiem tuż po porodzie.

            Najczęściej do zakażenia dochodzi poprzez bakterie z grupy Gram- ujemne. Do najczęstszych bakterii z tej grupy zalicza się: pałeczki okrężnicy, odmieńca. Zakażenie mogą również wywołać m.in. gronkowce, paciorkowce, dwoinki zapalenia płuc.

            Szczególnie narażone na możliwość zakażenia są dzieci, które urodziły się przedwcześnie. Wynika to z tego, że ich układ odpornościowy jest mniej sprawny. Na zakażenie są też narażone dzieci, u których występują wykwity ropne na skórze i błonie śluzowej. Na ryzyko narażone są maluszki z mniejszą aktywnością układu chłonnego.

Noworodki są szczególnie narażone na infekcje, gdyż są niezwykle delikatne. Bakterie niepatogenne, które działają w sposób obojętny na starsze dzieci, w przypadku noworodków mogą wywołać poważne konsekwencje. Brazie i Lubchenko usiłowali, wyjaśnić dlaczego tak się dzieje. Według nich podczas życia płodowego, do płodu przenikają przeciwciała. Powodują one, że płód nie jest zagrożony działaniem infekcji. Przeciwciała nie przechodzą do płodu, co powoduje, że w trakcie porodu i tuż po nim dziecko nie ma praktycznie żadnej ochrony przed bakteriami.

Często do zakażenia dochodzi poprzez stany zapalne układu moczowego matki. Bywa też, że wody płodowe są brudne, czasem odchodzą za wcześnie. Okazji do zakażenia jest, więc sporo.

Objawy, które towarzyszą infekcji to żółtaczka, niepokój, zaburzenie łaknienie, mała masa ciała, siny kolor skóry. Czasami infekcja wpływa na nieprawidłową temperaturę ciała, jest ona albo za niska, albo za zbyt wysoka.

W niektórych wypadkach może dojść do wodogłowia. Dzieci z dużą głową bardzo trudno przedostają się przez kanał rodny. Efektem tego są wtórne uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Do objawów, które wskazują na zapalenie ośrodkowego układu nerwowego należy dość twarde ciemiączko, rozstępujące się szwy na czaszce. Mogą też pojawić się wymioty, drgawki. Głowa jest odgięta w jedną stronę.

Jeżeli dziecko jest nieco starsze mogą wystąpić inne objawy kliniczne wskazujące na procesy zapalne ośrodkowego układu nerwowego. Pojawia się tzw. krzyk mózgowy. Jest on bardzo charakterystyczny dla dzieci z różnymi zaburzeniami. Charakteryzuje się tym, że jest dość piskliwy. Trwa dłużej od normalnego krzyku.

Do innych objawów, które pojawiają się nieco później należą: 

- nadmierne napięcie mięśniowe

-niedowłady kończyn

-obrzęk tarczy nerwu wzrokowego

-objawy charakterystyczne dla wodogłowia.

            W celu potwierdzenia podejrzeń infekcji okołoporodowych, poddaje się badaniu płyn mózgowo-rdzeniowy. Charakterystyczne dla infekcji jest to, że w płynie tym znajduje się dość duże stężenie białka, mniejsze stężenie glukozy. Występuje też pleocystoza, najczęściej wielojądrowa. Jeżeli poziom pleocystozy we wstępnym badaniu nie będzie duży, to należy dla pewności po jakimś czasie jeszcze raz wykonać badania.

            Bywa, że płyn mózgowo-rdzeniowy jest mętny. Zdarza się, że pojawia się w nim krew. Pomocne w rozpoznaniu procesów zapalnych jest zbadanie posiewów krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego. Pobierane są poprzez nakłucie komór mózgowych lub punkcji lędźwiowych.

            Wiele noworodków umiera z powodu infekcji. Nie zawsze pomagają antybiotyki. Zdarza się, że jeżeli dziecko przeżyje to i tak prawdopodobnie będzie cierpiało na uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

            Zaburzenie ośrodkowego układu nerwowego przyczynia się do powstania różnych chorób takich jak wodogłowie, mózgowe porażenie dziecięce, padaczka. Rozwój psychoruchowy jest znacznie opóźniony. W niektórych przypadkach dochodzi do powikłań takich jak: wodniak, ropniak podtwardówkowy, ropogłowie.

            Procesy zapalne ośrodkowego układu nerwowego leczy się głównie poprzez podawania antybiotyków o szerokim zakresie działania. W celu dopasowania odpowiedniego antybiotyku wykonuje się antybiogram lub z posiewu płynu mózgowo- rdzeniowego hoduje się bakterie i na tej podstawie podaje się odpowiedni specyfik.

            Antybiotyki podaje się głównie drogą dożylna lub kanałową. Czasem można też zaaplikować antybiotyk bezpośrednio do komory mózgowej. W bardzo trudnych przypadkach, gdzie dochodzi już do powikłań w postaci ropogłowia, wodniaka, ropniaka podtwardówkowego, konieczne jest przeprowadzanie operacji.

            Leczenie jest bardzo trudne. Nie zawsze uda się uratować dziecko. Warto, więc zwrócić większą uwagę na profilaktykę. Leczenie stanów zapalnych u kobiet ciężarnych w znacznym stopniu ogranicza możliwość uszkodzeń układu nerwowego płodu.

            W trakcie porodu również może dojść do infekcji. Lekarz kierujący porodem powinien zdecydować, w jaki sposób powinien się on odbyć. Jeżeli stwierdzi, że przejście noworodka przez drogi rodne matki może przyczynić się do powikłań, może zalecić inny sposób, w jaki dziecko wyjdzie na świat. Wszelkie komplikacje, które pojawiają się w trakcie porodu mogą stać się przyczyną zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego.

            W okresie noworodkowym trzeba zwracać szczególna uwagę, na to, czy występuje posocznica. Posocznicę trzeba jak najszybciej wyleczyć. Alfred w 1978 wykonał badania, na podstawie których stwierdził, że u większości noworodków, u których rozwinęła się posocznica, pomimo intensywnego leczenia antybiotykami 30% badanych noworodków zmarło. U pozostałych dzieci tuż po urodzeniu stwierdzono uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Miały one wpływ na rozwój psychoruchowy dziecka, a więc uszkodzenia słuchu, wzroku, padaczki itp.

Na szczególne zagrożenie infekcją narażone są noworodki urodzone przedwcześnie. Według badań przeprowadzonych przez Alfreda na 14 noworodków urodzonych zbyt wcześnie aż u 9 z nich pojawiła się posocznica.

Wczesne zapobieganie i leczenie posocznicy może przyczynić się do tego, że ryzyko powikłań zmniejszy się. Tym samym przyczyni się to do tego, że rozwój psychoruchowy będzie dużo mniej zagrożony niż w przypadku, kiedy posocznica będzie się rozwijać.

Do infekcji okołoporodowych może dojść z bardzo wielu przyczyn. Ważne jest jednak szczególne dbanie o profilaktykę. Zaburzenie motoryki spowodowane nieprawidłowościami ze strony ośrodkowego układu nerwowego można skutecznie leczyć poprzez stosowanie metody Vojty. Ważne jest jednak, aby rehabilitacja odbyła się możliwie jak najszybciej.

© Urwis.pl
autor: Magdalena Waloszek

Bibliografia:
1.Banaszek G., Rozwój niemowląt i jego zaburzenia a rehabilitacja metodą Vojty, Bielsko- Biała 2004
2.red. Michałowicz M., Mózgowe porażenie dziecięce, Warszawa 1993
3.red. Michałowicz R., Wybrane zagadnienia neurolgii dziecięcej, Warszawa 1971