Miesiące, które najbardziej sprzyjają rozwojowi choroby to marzec i kwiecień. Mniej więcej, co 2-3 lata pojawiają się epidemie. Zauważono, jednak, że wraz z wprowadzeniem obowiązkowego szczepienia przeciw odrze przypadków zachorowań jest znacznie mniej. Odrą zarażają się głównie dzieci, które nie zostały jeszcze zaszczepione. Częste są też zachorowania u dzieci szczepionych powyżej 10 roku życia. W tym czasie wygasa odporność poszczepienna.

            Odrą można się zarazić w okresie od 5 dni przed pojawieniem się do 4 dni po ukazaniu się wysypki. Choroba ujawnia się po około 9-14 dni od zarażania. Tyle, bowiem trwa okres wylęgania.

            Choroba przebiega w czterech okresach:

a) okres I

Okres I to wylęganie. Trwa do 9 dni. W tym czasie nie ma dużej gorączki. Można natomiast mówić o stanie podgorączkowym.

b)okres II

Okres prodromalny cechuje się przede wszystkim tym, że występuje wówczas gorączka, ostry nieżyt spojówek, a także nosa, gardła, dróg oddechowych. Dodatkowo pojawia się kaszel. Jest on suchy. Nazywany potocznie „szczekającym”. W tym też okresie na ciele widoczne są plamki o białym zabarwieniu. Wyglądem swym przypominają nieco okruszki kredy. Ponadto błona śluzowa jamy ustnej jest zaczerwieniona. Drobne, niebieskobiałe wykwity pojawiają się na wysokości dolnych zębów trzonowych na błonie śluzowej policzków. Wykwity te nazywane są plamami Piłatowa-Koplika. Na języku pojawia się gruby nalot.

c) okres III

W tym okresie następuje drugi rzut gorączki. Wysypka zmienia swój wygląd. Jest ona gruboplamista. Powstałe wykwity zlewają się tworząc nieregularne różowe plamy. Wraz z upływem czasu plamy stopniowo zaczynają ciemnieć. Wykwity początkowo pojawiają się na skórze za uszami, a następnie na twarzy i szyi. Stopniowo zaczynają się przemieszczać coraz bardziej ku dołowi. Charakterystyczny w tym okresie jest nieżyt dróg oddechowych, któremu mogą towarzyszyć różne powikłania.

d) okres IV

Okres IV, to czas zdrowienia, co następuje po około 4-5 dniach trwania wysypki. Wszystkie dolegliwości zanikają. Wysypka cofa się w takiej kolejności, w jakiej się pojawiła. Najpierw znika ze skóry za uszami, stopniowo dochodząc do kończyn. W miejscach, gdzie wcześniej była wysypka teraz pojawiają się brunatne przebarwienia. Naskórek łuszczy się. Skóra sprawia wrażenie, jakby była brudna.

            W większości wypadków odra przebiega w podobny sposób. Zdarzają się jednak pewne odstępstwa. Można wyodrębnić odrę bezwysypkową, krwotoczną czy złagodzoną. Przebieg Odry bezwysypkowej jest dość ciężki. Odrę krwotoczną charakteryzuje małopyłkowatość. Odra złagodzona występuje u dzieci szczepionych lub po podaniu po 5 dniach od wylęgania się gamma- globulinę

            Możliwe są powikłania po chorobie. Do najbardziej powszechnych zalicza się: zapalenie mózgu, płuc, ucha środkowego, zapalenie krtani. Najbardziej narażone na powikłania są dzieci z wadami serca, krzywicą czy też niedożywione. W regionach ubogich najczęstszą przyczyną zgonów jest zespół odrowo-biegunkowy. Rzadziej spotyka się powikłania takie jak: zapalenie mięśnia sercowego, czy skaza krwotoczna.

            Zdarza się, że powikłania pojawiają się nawet dziesięć lat po wystąpieniu choroby. Tak jest w przypadku podostrego stwardniającego zapalenia mózgu( SPPE). Powikłanie to zdarza się z częstotliwością 0,5-2 na 100 tysięcy przypadków zachorowań. Obecnie, jednak SPPE praktycznie w ogóle nie występuje.

            Odra jest bardzo zaraźliwa. Należy uczynić wszystko, aby odseparować od siebie rodzeństwo. Chore dziecko powinno przebywać w ciemnym pomieszczeniu z dala od reszty rodziny. Takie postępowanie nie jest łatwe. Maluch niechętnie pozostaje sam w ciemnym pokoju.

Postępowanie względem dziecka chorego sprawia sporo trudności. Dobrze zastosować się do paru praktycznych rad:

- temperatura w pomieszczeniu powinna wahać się w granicach 20-30 st. C; wirus jest wrażliwy na zbyt niskie lub wysokie temperatury

-powietrze w pokoju powinno być wilgotne, co złagodzi ból gardła.

- nie można podawać dziecku soków owocowych, gdyż mogą one niepotrzebnie drażnić gardło

- jeżeli maluch ma problemy z przełykaniem należy podawać mu jedzenie w formie papki

- trzeba podawać dużą ilość płynów, by dziecko nie odwodniło się

- dziecko powinno leżeć cały czas w łóżku

- dziecka z gorączka nie powinno się ubierać zbyt grubo

- na oczy kładzie się okłady z wilgotnych wacików (można je zamoczyć np. w rumianku lub świetliku)

- nie przemęcza się oczu, należy unikać oglądania telewizji, czytania

- dobrze jest podawać dziecku mleko z miodem, bądź czosnek

            Leczenie polega na likwidowaniu objawów. Dobrze jest podawać witaminę A, która według danych WHO, zmniejsza śmiertelność na skutek odry. Daje się dzieciom syropy przeciwgorączkowe, krople do nosa. Leki, które obniżają gorączka podaje się jedynie wtedy, gdy jest ona wyższa niż 38 st. C bądź też, gdy złe samopoczucie dziecka długo się utrzymuje.

            Zauważone, że należy stale uzupełniać niedobór witaminy A w organizmie. Wynika to z faktu, że bez niej wysychają wewnętrzne warstwy śluzówki, a tym samym wirus ma łatwiejszy dostęp do tkanek. Stwierdzono, że niedobór witaminy A, sprawia, że przebieg choroby jest znacznie cięższy, gorączka przekracza 40 st. C. W przypadku komplikacji witamina A wpływa na to, że przebiegają one łagodniej.

Ważne jest, aby podawać dziecku witaminy, które wspomagają organizm walce z chorobą. Zaleca się podawać witaminę A, E, C, a także cynk, wapń, magnez. W zasadzie nie podaję się antybiotyków, chyba, że pojawiają się jakieś komplikacje.

            Trzeba stale obserwować, czy u dziecka nie występują niepokojące objawy. W przypadku, gdy pojawią się drgawki, usztywnienie karku (tzn. pociecha nie jest w stanie dotknąć brodą do klatki piersiowej), ponadto cały czas dziecko będzie senne lub będzie krwawiło np. z błon śluzowych, to należy niezwłocznie zasięgnąć rady specjalisty.

            Najlepszym sposobem zapobiegania odrze jest szczepienie i rewakcynacja. Dzieciom, które nie zostały zaszczepione, w wieku od czterech miesięcy do dwóch lat, a także do trzech lat w przypadku, gdy uczęszczają do żłobka, podaje się jednorazowo 0,25ml/kg gamma-globulinę poliwalentną tuż po ekspozycji zakażenia. Zabieg ten jest skuteczny. Jeżeli zostanie on przeprowadzony do 5 dni po kontakcie z chorym, to odra nie będzie się rozwijała. Jeżeli gamma- globulina zostanie podana po upływie 5 dni od kontaktu z osobą zarażoną to nie zatrzyma to rozwoju choroby, ale sprawi, że jej przebieg będzie dużo łagodniejszy.

            Dzieciom w wieku od dwóch do czterech lat, które nie zostały zaszczepione podaje się zamiast gamma-globuliny szczepionkę przeciwodrową tuż po kontakcie z chorym. Takie postępowanie daje sporo szans w zapobiegnięciu odry.

            Obecnie odra nie stwarza dużego zagrożenia. Trzeba pamiętać, że jest ona niebezpieczna dla dzieci, niedożywionych, biednych. W takich przypadkach bardzo często towarzyszy jej biegunka. W krajach nierozwiniętych odra często kończy się śmiercią.

© Urwis.pl
autor: Magdalena Waloszek

Bibliografia:
1  H. B. Valman, ABC od 1-7 roku życia dziecka, Warszawa 1995
2.red. B. Górnicki, B. Dębiec, J. Baszczyński, Pediatria , t. 2, Warszawa 1995
3. red. W. S. Gomółka, W. Rewerski, Encyklopedia zdrowia, Warszawa 2000