Choroba ta zazwyczaj nie ma nawrotów. Niestety może być przyczyną wielu powikłań. Do najczęstszych należy tu zaliczyć m.in.: zapalenie ucha środkowego, zapalenie płuc, uszkodzenie tkanek mózgowych, drgawki, wybroczyny, odmiedniczkowe zapalenie nerek, zaburzenie świadomości, uszkodzenie wzroku lub słuchu, niedowłady lub porażenie kończyn, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Obowiązkowo szczepi się dzieci przeciw krztuścowi. Szczepionki są skuteczne w około 80%. Na zakażenie najbardziej narażone są:

- niemowlęta, które nie zostały jeszcze zaszczepione

- dzieci, które z powodu zaburzeń neurologicznych zostały zwolnione ze szczepienia

- dzieci, które nie zostały zaszczepione ściśle według cyklu szczepień

- dzieci, u których brak odpowiedzi immunologicznej po szczepionce DTP

- osoby, u których odporność poszczepienna wygasła (uczniowie, młodzież, dorośli)

             Szczepionka przeciw krztuścowi może wywołać przykre następstwa. Jednym z nich jest gorączka poszczepienna. Rodzice nie powinni lekceważyć tego objawu. W takim przypadku podaje się dawkę paracetamolu. Zdarza się też tak, że po około 4-6 godzinach trzeba podać następną dawkę. Zazwyczaj nie ma potrzeby dawać kolejnej. Jeżeli gorączka poszczepienna nie ustąpi po dwóch porcjach paracetamolu, to należy skorzystać z pomocy medycznej.

            Zastanawiano się czy szczepienie dzieci, u których na podstawie wywiadu stwierdzono występowanie padaczki w najbliższej rodzinie, nie jest zbyt ryzykowne. W Wielkiej Brytanii poddano badaniom właśnie takie dzieci. Okazało się, że szczepionka nie wywołała u nich poważniejszych powikłań. Stwierdzono, że ryzyko występowania padaczki, u dzieci, u których w najbliższej rodzinie występują takie przypadki, jest praktycznie takie samo, niezależnie od tego, czy dziecko zostało zaszczepione.

            Do przeciwwskazań przeciw szczepionce należy ostra choroba. W takim przypadku dzieci szczepi się dopiero wtedy, kiedy będą zdrowe. Dzieci nie szczepi się również, jeżeli występują u nich zburzenia układu nerwowego. Szczepionkę można podać, jedynie wtedy, gdy stan pacjenta będzie bardziej stabilny.

            Krztusiec przebiega w trzech etapach:

1. Pierwszy okres przypada na 7-14 dzień choroby.

Jest to faza nieżytowa. Charakteryzuje się suchym urywanym kaszlem nocnym. Nie występuje wówczas gorączka. Kaszel ten określa się jako wibrujący. Ma on chrapliwe brzmienie. Nie występuje odgłos podobny do piania, tak jak dzieje się to w późniejszej fazie choroby. W tej fazie stan zdrowia może ulec poprawie lub pogorszeniu. Często starsze rodzeństwo, które zakazi się przechodzi chorobę dużo łagodniej.

2. Drugi etap przypada na 10-20 dzień choroby.

Napady kaszlu występują w nocy i w czasie dnia. Kaszel jest długotrwały, po którym chorzy w sposób gwałtowny nabierają powietrza. Nierzadko odgłos ten jest podobny do piania koguta. W czasie napadu kaszlu dzieci nabierają sinych barw. Ponadto jest on tak intensywny, że może przyczynić się do powstania wybroczyn na twarzy i spojówkach. Bywa też tak, że atak kaszlu jest zakończony wymiotami. Najczęściej kaszel jest sprowokowany poprzez spożycie kruszącego się pożywienia. Dziecko najlepiej jest karmić, kiedy napad kaszlu minie i na chwile wszystko wróci do normy.

W tym okresie w krwi można wykryć podwyższoną obecność krwinek białych z przewagą limfocytów. Mogą się również pojawić zmiany w rtg klatki piersiowej.

3. Trzeci etap trwa 1-2 tygodni

W tym okresie chory zaczyna zdrowieć. Objawia się to w tym, że jego napady kaszlu są dużo słabsze i rzadziej się pojawiają. Niestety mało skuteczne okazują się tu wszelkie preparaty przeciwkaszlowe. W tym czasie nie ma już obaw, że krztuścem można zakazić innych. Trzeba, jednak zachować czujność, gdyż przy każdej infekcji napady kaszlu mogą powrócić. Zazwyczaj choroba ta trwa 6-10 tygodni.

            W celu rozpoznania, czy dziecko rzeczywiście cierpi na krztusiec przeprowadza się wywiad. Wykonuje się również posiew, który powinien wskazywać podwyższoną ilość pałeczki krztuśca. O obecności krztuśca decyduje również liczba limfocytów we krwi. Jeżeli wynosi ona 10x 10⁹ /1 lub więcej, to świadczy to o tym, że mamy do czynienia z tą chorobą.

            Nierzadko chorobę tę podejrzewa się, nawet kiedy nie jest ona jeszcze rozwinięta.. Dzieje się to głównie wtedy, kiedy u starszego rodzeństwa występuje rozwinięta faza krztuśca. W takim wypadku lekarze zalecają 10-dniowy cykl, podczas którego podaje się erytromycynę. Trzeba pamiętać, że lek ten może przeciwdziałać chorobie, jeżeli nie jest ona jeszcze rozwinięta. Jeżeli natomiast krztusiec jest już w bardziej zaawansowanej postaci, erytromycyna nie pomoże.

            Nie zawsze rodzeństwo zakaża siostrę czy brata. Trzeba zachować ostrożność i w miarę możliwości izolować dzieci od siebie. Maluchy, które miały kontakt z chorym i od tego czasu nie występują u nich żadne objawy świadczące o krztuścu, zazwyczaj pozostają zdrowe.

            Krztuścowi oprócz kaszlu towarzyszą często wymioty. Można im przeciwdziałać. W tym celu mniej więcej, co godzinę podaje się dziecku małe ilości płynów. Pokarm nie powinien się kruszyć. Najlepiej podawać go malcowi po ataku kaszlu. Można także podawać leki przeciwwymiotne.

            Sporo trudności przysparza przeciwdziałanie kaszlowi. Można podawać odpowiednie leki, jednakże nie eliminują kaszlu tylko go łagodzą. Dobrym sposobem jest poklepywanie dziecka po plecach. W bardzo ciężkich przypadkach, kiedy poklepywanie i lekarstwa nie pomagają stosuje się fizjoterapię. Zabiegi fizjoterapeutyczne wykonuje się przed snem. Trzeba pamiętać, że rodzice nie mogą ich przeprowadzać bez konsultacji z lekarzem, który powinien im dokładnie objaśnić, jak takie zabiegi maja wyglądać.

            Szczególną ostrożność trzeba zachować wobec niemowląt. Zdarza się, bowiem, że podczas ataku kaszlu może nastąpić bezdech. Bywa, że kończy się on zgonem. Z tej przyczyny chore niemowlęta powinny przebywać w szpitalu. Wskazaniem do hospitalizacji jest również to, że atakowi kaszlu towarzyszą drgawki i sinica.

            Zdarza się, że kaszel nie słabnie po 6 tygodniach. W takim przypadku możliwe jest wystąpienie odoskrzelowego zapalenia płuc. W celu stwierdzenia, czy te dolegliwości mają miejsce wykonuje się zdjęcie rtg klatki piersiowej. Na szczęście w krajach rozwiniętych bardzo rzadko występują jakiekolwiek powikłania.

            Obecnie na krztusiec nie umiera około 0,1- 4% chorych. Są to dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Najskuteczniejszą metodą zapobiegawczą jest szczepienie. O tym, jak ważne jest szczepienie świadczą statystyki. W Polsce w roku 1987 zaniechano szczepienia przeciw krztuścowi. Przyczyniło się to do tego, że zachorowań było dwa razy więcej. Jeżeli pomimo szczepienia choroba wystąpi to w mniejszym natężeniu i dużą mniejszą ilością powikłań.

Dzieciom, które nie zostały zaszczepione, a miały kontakt z chorym podaje się zapobiegawczo przez ok. 2 tygodnie erytromycynę. Ważne jest, aby była ona podana jak najwcześniej.

© Urwis.pl
autor: Magdalena Waloszek

Bibliografia:
1. H. B. Valman, ABC od 1-7 roku życia dziecka, Warszawa 1995
2. red. B. Górnicki, B. Dębiec, J. Baszczyński, Pediatria , t. 2, Warszawa 1995
3.  red. W. S. Gomółka, W. Rewerski, Encyklopedia zdrowia, Warszawa 2000