Pajęczaki te atakujące od wczesnego lata do późnej jesieni, wyczulone są na zapach kwasu masłowego (jeden ze składników potu) oraz na ciepło. Zsuwają się po prostu z krzaków czy drzew i wpełzają niezauważone pod ubranie. Z reguły nawet tego nie dostrzegamy.
Kleszcz (Ixodes ricinus) jest małym organizmem, powszechnie występującym na terenie całego kraju, choć zwiększona liczba występowania notowana jest w województwach Warmińsko - Mazurskim, Podlaskim, Dolnośląskim oraz Opolskim. Kleszcz poprzez swoją ślinę może przenieść na człowieka niebezpieczne zarazki i wirusy, jednym z nich jest właśnie wirus WZM z rodziny Flavi. Może być on przyczyną zachorowania na wczesnoletnie kleszczowe zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych i mózgu.
CHOROBA I PRZEBIEG
Nazwa choroby - wczesnoletnie zapalenie mózgowia- wywodzi się z faktu, że szczyt jej występowania przypada na początek lata ale istotne jest to, że zagrożenie istnieje aż do późnej jesieni. Wilgotne lato i łagodna zima sprzyjają rozprzestrzenianiu się kleszczy.
Większość dotychczas zlokalizowanych naturalnych ognisk infekcji to obszary przejściowe między dwoma różnymi typami roślinności, jak np.: brzegi lasów z graniczącymi łąkami, polany, błonia nad rzekami i stawami, zagajniki z zaroślami, obszary gdzie las liściasty przechodzi w las iglasty lub odwrotnie, obszary zarośnięte paprociami.
Należy jednak pamiętać, że nie każdy człowiek ukąszony przez zainfekowanego kleszcza rzeczywiście choruje. Statystycznie rzecz biorąc zdarza się to w jednym przypadku na pięć.
W ciągu 5-14 dni po ukąszeniu pojawiają się objawy zbliżone do grypy, np. gorączka, bóle głowy, ogólne rozbicie, bóle kostno - stawowe itp. U co piątego pacjenta choroba przechodzi w swą drugą fazę, podczas której dochodzi do budzącego powszechne obawy zapalenia w obrębie centralnego systemu nerwowego z charakterystycznymi symptomami: przede wszystkim wysoka gorączka, silne bóle głowy oraz objawy porażenia. U co dziesiątego pacjenta choroba pozostawia trwałe ślady w postaci np. porażenia kończyn lub innych grup mięśni, uporczywie nawracających bólów głowy itp. Uszkodzeniu mogą również ulegać komórki wątroby i mięśnia sercowego. Może ono doprowadzić do zaburzeń narządu mowy i połykania, uporczywych bólów karku i głowy a nawet niedowładu.
Chorują dzieci i dorośli w wieku od 3 do 80 lat, najczęściej w wieku 15-50 lat. U części osób choroba może przebiegać łagodnie i tylko badanie krwi potwierdza zakażenie.
Ostatecznie, około 1-2 procent pacjentów, u których wykształciła się pełnoobjawowa choroba, umiera.
ZAPOBIEGANIE I SZCZEPIENIA
Przeciw wczesnoletniemu (odkleszczowemu) zapaleniu mózgu nie ma żadnego leku, istnieją natomiast farmaceutyki zwalczające objawy. Najskuteczniejszą ochroną jest szczepienie, zalecane przez Ministerstwo Zdrowia. Żeby szczepionka działała pewnie i w dlugim okresie czasu, pobudza się układ odpornościowy organizmu do tworzenia ciał obronnych poprzez trzyetapowe szczepienie. Później podawane jest szczepienie przypominające. Przed zaszczepieniem należy zawsze skontaktować się z lekarzem!
Schemat szczepienia wygląda następująco:
- I dawka - tak wcześnie jak jest to możliwe
- II dawka - 1-3 miesiące po pierwszym szczepieniu
- III dawka - 9-12 m-cy po drugim szczepieniu.
Typowymi miejscami ukąszenia u człowieka są uszy, głowa, miejsca zgięcia dużych stawów, ręce i nogi. Kleszcz jest dość wybiórczy jeśli chodzi o miejsce wkłucia i często zdarza się że przez kilka godzin "spaceruje" niezauważony, poszukując optymalnego miejsca do wpicia się. Ponieważ ślina kleszczy posiada właściwości znieczulające, ukąszenie na ogół nie zostaje zauważone, dlatego też często osoby z zachorowaniem na kleszczowe zapalenie mózgu nie przypominają sobie momentu ukąszenia.
Należy pamiętać aby nosić odpowiednią odzież w lesie, która zakrywa jak najwięcej części ciała, stosować środki odstraszające kleszcze, po wizycie w lesie dokładnie obejrzeć całe ciało.
JAK WYCIĄGNĄĆ KLESZCZA
Jak tylko zauważysz kleszcza na ciele, należy go możliwie szybko usunąć. Wprawdzie nie likwiduje się niebezpieczeństwa zarażenia, gdyż kleszcz zostawia bakterie lub wirusy od razu po przerwaniu ciągłości skóry lub błon śluzowych. Aby wyciągnąć kleszcza należy go ująć pincetą jak najbardziej z przodu, wystarczająco mocno żeby pinceta się nie ześliznęła i wyciągnąć go prosto, bez kręcenia. Staraj się nie zgnieść kleszcza! Zalecane przez "medycynę ludową" smarowanie masłem lub innym tłuszczem rzeczywiście zmusza kleszcza do odpuszczenia (ponieważ kleszcz jak każdy pajęczak oddycha płucotchawkami rozmieszczonymi na całym ciele i zalepienie ich tłuszczem powoduje pozbawienie go tlenu), jednak w takiej sytuacji zdarza się, że silny bodziec jakim jest pozbawienie tlenu powoduje, że zwierzę wypuszcza zawartość swego odwłoka do krwi, co zwiększa ryzyko infekcji. Po usunięciu kleszcza miejsce wkłucia należy zdezynfekować.
© Urwis.pl
autor: Justyna Kita
Bibliografia:
Mała encyklopedia medycyny PWN, tom II
"Uwaga! Wirus. Poradnik samoobrony" Claudia Eberhard-Metzger, Renate Ries
ulotka informacyjna wydana przez firmę Chiron Behring
