U dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym stwierdza się kurczowe niedowłady kończyn, ruchy mimowolne, zaburzenia zborności ruchów i równowagi, wzmożone napięcie mięśniowe. Oprócz zaburzeń ruchowych u dzieci występują:

-        opóźnienie rozwoju umysłowego różnego stopnia u 75%dzieci,

-        padaczka (napady drgawek) drgawek 35 % dzieci,

-        uszkodzenie narządu wzroku u 50% dzieci,

-        uszkodzenie słuchu u 25% dzieci,

-        nieprawidłowości w rozwoju mowy u 50% - 75% dzieci,

-        fragmentaryczne zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Ocenia się, ze na tysiąc urodzonych dzieci przypada około dwoje lub troje dzieci z porażeniem. Badania naukowe potwierdzają tendencje  o zmniejszaniu się liczby dzieci z pozapiramidową i móżdżkowa postacią porażenia dziecięcego. Ma to związek z wczesnym i skutecznym leczeniem konfliktu serologicznego i chirurgicznym leczeniem wodogłowia.

        Chociaż uszkodzenie mózgu nie rozwija się, nie postępuje, a ilość uszkodzonych komórek nerwowych jest taka sama, to jednak z wiekiem dziecka mogą się nasilać objawy dziecięcego porażenia mózgowego. Spowodowane to jest utrwalaniem zmian w aparacie mięśniowym i kostnym dziecka. Na przykład nieprawidłowe napięcie mięśniowe jest czasem tak silne, że prowadzi do przykurczów mięśniowych, co może w dalszej kolejności doprowadzić do nieodwracalnych zmian w stawach kończyn i kręgosłupa.

Często rodzice dziecka nie zauważają  tego, że u ich dziecka stopniowo utrwalają się objawy mózgowego porażenia dziecięcego. Lekarz, rodzice powinni zwrócić uwagę na pierwsze objawy zaburzeń ruchowych u dziecka.

Pierwszymi objawami dziecięcego porażenia mózgowego mogą być:

-        nieprawidłowy rozkład napięcia poszczególnych grup mięśni kończyn i grzbietu,

-        ograniczona kontrola nad własnym ciałem, utrudniająca wykonywanie dowolnych ruchów,

-        niemowlę nie uzyskuje stabilizacji na podłożu w leżeniu na brzucu i plecach,

-        dziecko nadmiernie się pręży,

-        nie kontroluje ułożenia głowy, leży asymetrycznie,

-        „leje się przez ręce” – dziecko jest wiotkie, bądź przeciwnie nadmiernie napięte,

-        brak koordynacji ruchów,

-        „grubofaliste” drżenia tułowia, głowy, kończyn,

-        oczopląs, zaburzenia mowy.

        Ze względu na rodzaj zaburzonego napięcia mięśniowego wyróżniamy dziecięce porażenie mózgowe wiotkie, spastyczne i mieszane. natomiast ze względu na obszar ciała, gzie objawy porażenia są najbardziej widoczne wyróżniamy niedowład połowiczy hemiplegię – zaburzenie napięcia dotyczy kończyn po jednej stronie ciała, zwykle bardziej kończyny górnej niż dolnej. Gdy niedowładem objęte są wszystkie kończyny mówimy o obustronnym porażeniu kurczowym lub o czterokończynowym niedowładzie.
        W dziecięcym porażeniu mózgowym uszkodzeniu ulega tak zwany neuron ruchowy.

W ciężkich postaciach występuje znaczne upośledzenie umysłowe.

Często dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym wyróżniają się prawidłowym rozwojem umysłowym. Niestety z uwagi na charakter schorzenia dziecko otrzymuje mniejszą ilość bodźców z zewnątrz. Jest mniej ruchliwe, mniej gromadzi doświadczeń, ma trudności z postrzeganiem i mówieniem. Skazane jest na pomoc otoczenia. Wszystko to powoduje, że dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym rozwijają się wolniej od swoich rówieśników. 
        Mózgowemu porażeniu czasami towarzyszą uszkodzenia wzroku i słuchu, zaburzenia postrzegania , rozumienia i kojarzenia bodźców wzrokowych i słuchowych, co w późniejszym wieku dziecka objawia się trudnościami czytania i pisania. U dzieci z porażeniem mózgowym może występować zez zbieżny lub rozbieżny, czasami powtarzające się drgawki.
        Dzieci z prawidłowym rozwojem umysłowym wykazują zainteresowanie otoczeniem, nawiązują dobrze kontakty z rodzicami łatwiej osiągają sukcesy, niż dzieci upośledzone umysłowo. Dzieci upośledzone umysłowo żyją we własnym świecie, obojętne na bodźce zewnętrzne, nie szukają drogi do innych ludzi.
        Rozwój mowy u dzieci z dziecięcym porażeniem mózgowym jest często opóźniony. Przyczynami mogą być zarówno zaburzenia w postrzeganiu bodźców wzrokowych i słuchowych, jak i zaburzenia regulacji mięśni narządów mowy, języka, warg, czy gardła. We wczesnym stadium rozwoju te dzieci maja kłopot z połykaniem, ssaniem, często się krztuszą, wymiotują, a podczas karmienia występują trudności.
        Do właściwego zdiagnozowania dziecięcego porażenia mózgowego wystarczy obserwacja kliniczna poparta wywiadem z okresu ciąży, porodu i wczesnego okresu poporodowego. Dużą rolę w terapii odgrywa to, że jest niezakończony rozwój mózgu i jego plastyczność, co daje możliwość korzystnych zmian poprzez odpowiednie działania terapeuty i matki. 
        O mózgowym porażeniu dziecięcym mówimy dopiero wtedy, gdy zaburzenia są już utrwalane, a rehabilitacja służy jedynie do zmniejszenia kalectwa. Bardzo istotne w rozpoznaniu dziecięcego porażenia są badania dodatkowe. Zleca je zleca lekarz prowadzący pediatra lub neurolog. Do dodatkowych badań należą:

-        przezciemieniowe badanie USG, badanie ukazuje obszary niedotlenienia mózgu i wylewy krwi do tkanki mózgowej,

-        badanie okulistyczne i badanie słuchu u wcześniaków,

-        wykonanie zapisu EEG u dzieci z drgawkami,

-        w uzasadnionych przypadkach konsultację metaboliczną i określenie przeciwciał przeciwko toksoplazmozie, listeriozie, cytomegalii i różyczce,

-        u kilkuletnich dzieci czasami należy ocenić mózg przez tomografię komputerowa mózgu, czasami przez rezonans magnetyczny,

-        przy wyraźnym nasileniu choroby zleca się badanie genetyczne.

        Mózgowe porażenie dziecięce leczy się przede wszystkim metodami usprawniania ruchowego. Leki stosuje się jedynie w celu poprawienia ukrwienia tkanki mózgowej, uzupełnienia organizmu w witaminy i mikroelementy. Farmakologicznie leczy się infekcje i napady drgawek. Od niedawna podaje się do konkretnego mięśnia toksynę otulinową, dzięki czemu można łatwiej wpłynąć działaniami usprawniającymi na cały obszar kończyny i poprawić współdziałanie całych grup mięśniowych.
        Rehabilitacja ma charakter wieloprofilowy. Początkowo w zakresie kinezyterapii, następnie logopedii, psychologii, czy pedagogiki. Rodzice dzieci z porażeniem powinni systematycznie poddawać je kontroli u odpowiednich specjalistów.
        Oprócz neurorozwojowej rehabilitacji ruchowej metodą Vojty należy wykonywać ćwiczenia w wodzie, na koniu, ćwiczenia integracji sensorycznej, muzykoterapię, laseroterapię, czy akupunkturę. W działaniach pedagogicznych najlepsze efekty przynosi zastosowanie metod Marii Montessori.
        Ważnym zadaniem rodziców jest zintegrowanie dziecka ze środowiskiem, pomoc w znalezieniu mu miejsca w grupie rówieśniczej, osiągnięcie przez niego samodzielności. Temu zadaniu sprzyja umieszczenie dziecka w coraz częściej organizowanych szkołach podstawowych z oddziałami integracyjnymi. W tych szkołach klasy są mniej liczne, a zajęcia prowadzą nauczyciel i pedagog specjalny wspierający rozwój dziecka przez cały okres nauki w szkole.

© Urwis.pl
autor: Magdalena Waloszek

Bibliografia:
1. Banaszek G., Rozwój niemowląt i jego zaburzenia a  rehabilitacja metodą Vojty, Bielsko Biała 2004
2. Michałowicz R., Mózgowe porażenie dziecięce, Warszawa 1993
3. Sadowska L. Neurokonezjologiczna diagnostyka i terapia dzieci z zaburzeniami rozwoju psychoruchowego, Wrocław 2000
4. oprac. Mierzejewska H, Przybysz- Piwkowa M, Mózgowe porażenie dziecięce. Problemy mowy, Warszawa 1997